Ένα νέο βιβλίο για τα Τέμπη και το συλλογικό τραύμα

Μερικά σχόλια για την παρουσίαση του νέου βιβλίου «Στις Ράγες του Τραύματος - Τέμπη: Μνήμη, Αγώνας, Δικαιοσύνη».

Ιωσήφ Χαλαβαζής • 26-02-2026 | 08:15

Την Τρίτη 24 Φεβρουαρίου 2026, βρέθηκα στην ΕΣΗΕΑ για την παρουσίαση ενός νέου συλλογικού τόμου σχετικά με τα Τέμπη. Πρόκειται για το βιβλίο «Στις Ράγες του Τραύματος – Τέμπη: Μνήμη, Αγώνας, Δικαιοσύνη» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Τόπος σε συνεργασία με το ινστιτούτο ETERON, το οποίο επιμελούνται οι Αντώνης Γαλανόπουλος και Μαρία Λούκα.

Αποτελεί την πρώτη συστηματοποιημένη προσπάθεια ώστε να γίνουν κατανοητές οι συγκινησιακές προεκτάσεις τόσο του ίδιου του δυστυχήματος, όσο όμως και της διαχείρισής του και του κινήματος που δημιουργήθηκε ως αποτέλεσμα λανθασμένων χειρισμών. Η εν λόγω εκδοτική προσπάθεια δεν έχει μόνο ερευνητικό ενδιαφέρον, αλλά δείχνει πως τρία χρόνια μετά το δυστύχημα πλέον υπάρχει η διάθεση τόσο να προσεγγιστεί το θέμα με μεγαλύτερη ψυχραιμία, όσο όμως και να συνεχιστούν συζητήσεις σχετικά με την ασφάλεια των υποδομών και τη λειτουργία των θεσμών.

Ποιοι μίλησαν;

Η αίθουσα ήταν κατάμεστη καθώς στο βήμα βρίσκονταν ο επίτιμος αντιπρόεδρος του ΣτΕ και πρώην πρόεδρος της ΑΔΑΕ Χρήστος Ράμμος, ο καθηγητής πολιτικής κοινωνιολογίας και Επικοινωνίας του ΕΚΠΑ και πρώην πρόεδρος του ΕΚΚΕ Νίκος Δεμερτζής, ο ηθοποιός και γιος του θύματος Θοδωρής Ελευθεριάδης, η ψυχίατρος και συγγραφέας Κατερίνα Μάτσα και η δημοσιογράφος της ομάδας Reporters United Ευρυδίκη Μπέρση. Τον συντονισμό είχε αναλάβει η διευθύντρια σύνταξης του fyi.news Έλενα Παπαδημητρίου.

Αναμφίβολα μπορώ να πω πως δεν είχε ενδιαφέρον μόνο η συζήτηση, αλλά και οι ειδήσεις που προέκυψαν από αυτήν.

Ο Χρήστος Ράμμος προέβη σε μία ακόμη επίθεση απέναντι στην κυβέρνηση η οποία κατά τα λεγόμενά του επέδειξε «τεχνοκρατική ανεπάρκεια», αναλώθηκε στην επικοινωνία και ευτέλισε σε μεγάλο βαθμό τις προανακριτικές διαδικασίες. Στη συνέχεια φρόντισε να μιλήσει για την ατολμία και την αλαζονεία της δικαιοσύνης καταλήγοντας πως τα Τέμπη στην πραγματικότητα απέδειξαν στους πολίτες πως οι θεσμοί σε μεγάλο βαθμό είναι δυσλειτουργικοί.

Από μία διαφορετική σκοπιά ο Θοδωρής Ελευθεριάδης ο οποίος έχασε εκείνο το βράδυ τη μητέρα του, μίλησε για το πώς βιώνει ο ίδιος το τραύμα. Αναφέρθηκε πως ένα τέτοιο γεγονός αλλάζει την αντίληψη κάθε ατόμου για τον κόσμο, χωρίζοντάς τον σε «πριν» και «μετά». Οφείλω να ομολογήσω πως εντυπωσιάστηκα από το σθένος αυτού του ανθρώπου που πρόταξε την ψυχραιμία, τον ορθολογισμό και φρόντισε να ασκήσει δριμύτατη κριτική σε όσους επιχειρούν εργαλειοποίηση του δυστυχήματος. Χωρίς να κάνει σαφή αναφορά στη Μαρία Καρυστιανού και τον Κυριάκο Βελόπουλο, ως εκπρόσωπος των συγγενών, έβαλε τέλος στην όλη παραφιλολογία σχετικά με τις διάφορες συνωμοσιολογίες για χαμένα βαγόνια και επιπλέον θύματα, όμως ταυτόχρονα στηλίτευσε πολύ έντονα την επιλογή της κυβέρνησης να προβεί στο μπάζωμα του σημείου πριν εκκινήσουν οι διαδικασίες διερεύνησης.

Από την ομιλία του αυτό που κατάλαβα είναι πως οι περισσότεροι συγγενείς επιλέγουν να μην περιφέρονται στα ΜΜΕ, καθώς αυτό που διεκδικούν είναι να επέλθει ένα τέλος στην όλη υπόθεση και να διεκδικήσουν ξανά το δικαίωμά τους στο πένθος, όπως αυτοί επιθυμούν, σιωπηλά.

Τα Τέμπη και το anything goes

Από πλευράς επιστημονικού διαλόγου, η πιο ενδιαφέρουσα συζήτηση ήταν αυτή του καθηγητή Νίκου Δεμερτζή. Με έναν ιδιαίτερα απλό τρόπο ερμήνευσε τη φύση του πολιτισμικού τραύματος, εξήγησε τις συνέπειες που έχει η κοινωνία της διακινδύνευσης και το διαρκές ρίσκο για τα άτομα, μίλησε για τον ρόλο της μνήμης καθώς και πώς ένα τόσο μεγάλο και έντονο γεγονός λειτουργεί ως παράγοντας μεταβολής των πολιτικών ταυτοτήτων.

Σε μία αντίστοιχη λογική συστηματοποίησης κινήθηκε και η δημοσιογράφος Ευρυδίκη Μπέρση η οποία μίλησε τόσο για κάποια ζητήματα σχετικά με τον τρόπο που έγιναν οι συμβάσεις και τα κενά τους, καθώς και για αθέατες πλευρές του δυστυχήματος, όπως έχει συμβεί και με την περίπτωση των υποκλοπών.

Δεν θα κρύψω πως προβληματίστηκα με την τοποθέτηση της Κατερίνας Μάτσα. Όχι τόσο για το περιεχόμενό της το οποίο κινήθηκε περισσότερο στις συμβολικές διαστάσεις του γεγονότος, όσο με την τάση να υιοθετήσει τη λογική του «anything goes», δηλαδή πως όλα συνταιριάζουν. Πρόκειται για μία φράση που εισήγαγε πριν αρκετές δεκαετίες ο αυστριακός φιλόσοφος Paul Feyerabend στο βιβλίο του «Against Method» με σκοπό να εξηγήσει πως πολλές επιστημονικές ανακαλύψεις συχνά παραβιάζουν τους κανόνες. Η κυρία Μάτσα, όπως και μετέπειτα τοποθετήσεις από το κοινό, ενέπλεξαν διάφορα ζητήματα της επικαιρότητας με τα Τέμπη. Παρότι αυτά αναγνώστηκαν σε ένα ευρύτερο πλαίσιο κριτικής των νεοφιλελεύθερων πολιτικών και της θανατοπολιτικής θεωρίας, θεωρώ πως είναι κρίσιμο, ειδικά σε τέτοιες περιστάσεις να διατηρείται ένας χώρος νοηματικής αυτονομίας για τα Τέμπη. Ο κίνδυνος που ενέχει το να συγχέουμε τις διάφορες υποθέσεις δεν είναι μόνο η υπεραπλούστευση ή ο υποβιβασμός τους, αλλά και η πιθανότητα ανάπτυξης ενός συνωμοσιολογικού τρόπου σκέψης. Η προσπάθεια αναζήτησης μίας απάντησης που τα εξηγεί όλα, πολλές φορές δεν οδηγεί απλά στην κριτική του συστήματος και των μηχανισμών του, αλλά στο κυνήγι εύκολων στόχων, καθώς αυτοί είναι ορατοί και κατανοητοί. Αυτό περιορίζει σε μεγάλο βαθμό την οπτική και την προσοχή μας και πολλές φορές ξεγελά.

Θα κλείσω με μία παρέμβαση που θεώρησα πιο σωστό να καταθέσω εδώ, απ’ ό,τι εκεί, υπό τον φόβο μήπως δυναμιτιστεί η όλη ατμόσφαιρα. Είναι αναγκαίο όχι μόνο να κατανοήσουμε το συλλογικό τραύμα, αλλά να αναζητήσουμε έναν τρόπο ίασής του, κάτι που δεν ακούστηκε και τόσο. Διατηρώ βαθιά πίστη στους θεσμούς και θεωρώ πως οι προσεγγίσεις των Ράμμου και Δεμερτζή ήταν σε αυτή την κατεύθυνση. Η δικαίωση για τα Τέμπη πρέπει να έρθει όχι γιατί οφείλεται στους συγγενείς, αλλά γιατί μονάχα μέσω αυτής η ίδια η κοινωνία μπορεί να αναστρέψει την τάση αμφισβήτησης προς τους θεσμούς. Ένα τέλος δεν θα επιστρέψει κανέναν χαμένο συμπολίτη μας, όμως μπορεί να αποδείξει πως οι θεσμοί δεν έχουν εκτροχιαστεί και η Δημοκρατία δεν είναι ένα δυσλειτουργικό πολίτευμα όπως προσπαθούν πολλοί να μας πείσουν, αλλά διατηρεί πλήθος περιθωρίων αυτοΐασης και αναγνώρισης των λαθών της.