Οι φωτογραφίες από το σκοπευτήριο της Καισαριανής και το πολιτικό τραύμα

Πώς ένα πακέτο με φωτογραφίες από το σκοπευτήριο της Καισαριανής μας φέρνει ξανά αντιμέτωπους με ένα ενεργό πολιτικό τραύμα;

Ιωσήφ Χαλαβαζής • 17-02-2026 | 07:30

Από το απόγευμα της Κυριακής υπάρχει μία έντονη δημόσια συζήτηση για ένα πακέτο με φωτογραφίες από το σκοπευτήριο της Καισαριανής. Σύμφωνα με τα όσα γράφονται προέρχονται από το αρχείο ενός Γερμανού αξιωματικού, μέρος του οποίου βγήκε προς πώληση στην ηλεκτρονική πλατφόρμα eBay. Πρόκειται για τεκμήρια τα οποία, όπως λέγεται, αφορούν την εκτέλεση των 200 Ελλήνων πολιτικών κρατουμένων στο σκοπευτήριο της Καισαριανής που έγινε ως αντίποινα την 1^η Μαΐου 1944.

Χιλιάδες πολίτες γράφουν, αναδημοσιεύουν και εμπλέκονται ενεργά με το θέμα στα social media. Βασικό αίτημα αποτελεί η απόκτηση του εν λόγω αρχείου από την ελληνική πολιτεία, με σκοπό αυτό να διασφαλιστεί και να καταστεί προσβάσιμο τόσο στους ερευνητές, όσο και στο κοινό.

Ένα τεκμήριο ως πεδίο δημόσιας συζήτησης

Το έντονο ενδιαφέρον τόσων ανθρώπων γύρω από το θέμα έχει δύο διαστάσεις.

Η πρώτη είναι ότι υπάρχει επικέντρωση στα ζητήματα της πρόσφατης ιστορίας μας και ευαισθησία για το αρχειακό υλικό. Με το θέμα δεν ασχολήθηκαν μόνο ιστορικοί και πολιτικά πρόσωπα της Αριστεράς, αλλά και καθημερινοί άνθρωποι. Είναι σημαντικό πως ένα κομμάτι της κοινωνίας, έστω και μικρό, ενδιαφέρεται για τα τεκμήρια και δεν τα αντιλαμβάνεται ως ένα νεκρό αρχειακό υλικό. Αντιθέτως, συνομιλεί μαζί τους, έστω και με τα πιο απλά εργαλεία κατανόησης τα οποία είναι τα συναισθήματα και η γνώση του ίδιου του γεγονότος. Αυτό δεν αποτελεί μία απλή αναζήτηση για τις ρίζες, αλλά ένα σαφές αίτημα να διαφωτιστούν ακόμα και οι πιο σκοτεινές στιγμές της ιστορίας και να υπάρξει αποκατάσταση και σεβασμός.

Η δεύτερη είναι το ενεργό πολιτικό τραύμα του εμφυλίου που επανέρχεται στο ψηφιακό περιβάλλον. Παρά το γεγονός πως η εκτέλεση έγινε από τους Γερμανούς την περίοδο της κατοχής, δηλαδή πριν τον εμφύλιο, έχει ιδιαίτερη σημασία να καταλάβουμε πως αποτελεί ένα συγγενές γεγονός. Η ανάρτηση του ιστορικού Μενέλαου Χαραλαμπίδη προσφέρει μία καθαρή εικόνα για το τι σημαίνει πολιτικό τραύμα και πώς ο αντικομμουνισμός διαχέεται πριν, αλλά και μετά τον ίδιο τον εμφύλιο.

Το σκοπευτήριο της Καισαριανής ήταν απλά μία ακόμα αφορμή

Οι δεκαετίες 1990 και 2000 έδειχναν πως η ελληνική κοινωνία οδηγούνταν σταδιακά σε μία φάση επίλυσης και εξυγίανσης από το πολιτικό τραύμα του εμφυλίου. Παρότι μεμονωμένα γεγονότα λειτουργούσαν ως μορφές παλινδρόμησης, υπήρχε η αισιοδοξία πως κάποια στιγμή το ρήγμα μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς θα περιοριζόταν σε άλλου τύπου ζητήματα. Η οικονομική κρίση όμως λειτούργησε ως ένα δεύτερο συλλογικό τραύμα, το οποίο πάτησε σε αρκετά μεγάλο βαθμό πάνω σε αυτό του εμφυλίου. Έκτοτε και με την εμφάνιση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης κάθε ελπίδα για αποδοχή των γεγονότων χάθηκε. Εδώ μπορούμε να βρούμε και τους λόγους για τους οποίους η ελληνική δημόσια και πολιτική σφαίρα είναι τόσο διχασμένη.

Από τις ευθείες απειλές και τα trolls, μέχρι τις δηλώσεις πολιτικών της άκρας δεξιάς, όπως της Αφροδίτης Λατινοπούλου για camps σε Μακρόνησο και Γυάρο, εξισώνοντας τους σημερινούς μετανάστες με τους πολιτικούς κρατούμενους του παρελθόντος.

Οι φωτογραφίες από το σκοπευτήριο της Καισαριανής μπορούν να διαβαστούν τόσο ως ελπίδα επιστροφής σε μία τροχιά εξυγίανσης, όσο όμως και πεδίο προβολής του μίσους για τον «Άλλον» και τα εγκλήματα του παρελθόντος. Πολλοί άνθρωποι δεν βλέπουν πραγματικά τα πρόσωπα των εκτελεσθέντων, αλλά προβάλλουν πάνω σε αυτές τις φωτογραφίες τις δικές τους επιθυμίες και αυτό είναι το πρόβλημα. Ένα τεκμήριο απλά καταγράφει και αποκαλύπτει. Υπάρχει ανάγκη για σωστή ερμηνεία.

Τέλος, είναι σημαντικό να διαχωριστεί ο επιστημονικός προβληματισμός σχετικά με την αυθεντικότητα, κάτι το οποίο είναι εύκολο να γίνει καθώς ήδη ταυτοποιούνται κάποια από τα θύματα, με το συγκαλυμμένο επιχείρημα του ιστορικού αναθεωρητισμού και με στόχο τη διάψευση των γεγονότων.