Τα πόθεν έσχες δόθηκαν ξανά στη δημοσιότητα. Μόνο που, για άλλη μια φορά, το «έσχες» το βλέπουμε και το «πόθεν» καλούμαστε απλώς να το πιστέψουμε.
Κάθε χρόνο συμβαίνει το ίδιο. Αναρτώνται οι δηλώσεις περιουσιακής κατάστασης των πολιτικών προσώπων, ανοίγει για λίγες ώρες η γνωστή δημόσια περιέργεια, αρχίζει το μέτρημα σε ακίνητα, λογαριασμούς και οχήματα, και στο τέλος το πολιτικό σύστημα δηλώνει περίπου ικανοποιημένο ότι η διαφάνεια λειτούργησε. Μόνο που δεν λειτούργησε ακριβώς έτσι. Γιατί αυτό που δημοσιοποιήθηκε και φέτος ήταν, όπως ανακοινώθηκε ρητά, οι δηλώσεις «ανέλεγκτες όπως κατατέθηκαν». Δηλαδή όχι το αποτέλεσμα ενός ολοκληρωμένου και πειστικού ελέγχου, αλλά η ανάρτηση όσων δήλωσαν οι ίδιοι οι υπόχρεοι.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα. Η διαφάνεια δεν εξαντλείται στη δημοσίευση αριθμών. Δεν είναι λογιστική βιτρίνα. Δεν αρκεί να βλέπει ο πολίτης τι «έσχες». Το κρίσιμο είναι να πείθεται και για το «πόθεν». Να ξέρει τι ελέγχθηκε, τι διασταυρώθηκε, ποια στοιχεία επιβεβαιώθηκαν, ποια ερωτήματα τέθηκαν και ποια έμειναν ανοιχτά. Αλλιώς, η διαδικασία καταλήγει να λειτουργεί περισσότερο ως τελετουργία δημοσιότητας παρά ως ουσιαστικός μηχανισμός λογοδοσίας.
Αυτό δεν είναι διαφάνεια
Το πρόβλημα δεν είναι ότι λείπουν οι πληροφορίες. Κάθε άλλο. Οι δηλώσεις περιλαμβάνουν εισοδήματα, καταθέσεις, ακίνητα, συμμετοχές, οχήματα, σκάφη, δάνεια και λοιπά περιουσιακά στοιχεία. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η πληθώρα δεδομένων δεν λέει από μόνη της την αλήθεια, αν δεν συνοδεύεται από πραγματικό, ενεργό και ορατό έλεγχο. Γιατί αλλιώς το πολιτικό σύστημα ζητά από την κοινωνία να αρκεστεί στο εξής: «σας τα δείξαμε, άρα είμαστε διαφανείς». Δεν είναι τόσο απλό.
Αυτό εξηγεί και γιατί κάθε συζήτηση γύρω από τα πόθεν έσχες μοιάζει τελικά μισή. Είδαμε, για παράδειγμα, ξανά δημοσιεύματα για τα εισοδήματα και τις καταθέσεις του πρωθυπουργού, για ακίνητα, λογαριασμούς και οφειλές, όπως είδαμε αντίστοιχες αναφορές και για άλλους πολιτικούς αρχηγούς. Όλα αυτά έχουν τη σημασία τους, αλλά δεν απαντούν στο βασικό. Δεν λένε στον πολίτη τι ακριβώς ελέγχθηκε πίσω από τη δήλωση, ούτε αν το σύστημα μπορεί πράγματι να εντοπίζει αποκλίσεις, αναντιστοιχίες και σκιές. Δίνουν εικόνα περιουσίας, όχι βεβαιότητα διαφάνειας.
Συνεπώς, αλλαγή πλαισίου
Και ίσως εκεί βρίσκεται η πιο βαθιά αδυναμία του σημερινού πλαισίου. Ότι ζητά συνεχώς από τους πολίτες να εμπιστεύονται, χωρίς να τους δίνει επαρκή λόγο να το κάνουν. Η Βουλή αναρτά. Η Επιτροπή λειτουργεί. Οι νόμοι υπάρχουν. Όμως η δημοκρατική απαίτηση δεν είναι να υπάρχει μόνο διαδικασία. Είναι να υπάρχει και πειστικό αποτέλεσμα. Να αισθάνεται η κοινωνία ότι το πολιτικό προσωπικό δεν φοβάται τον πραγματικό έλεγχο, αλλά τον επιδιώκει. Ότι δεν κρύβεται πίσω από τη συμμόρφωση στον τύπο, αλλά αποδέχεται τον έλεγχο στην ουσία.
Γιατί στο τέλος της ημέρας αυτό είναι που λείπει: η βούληση να μετατραπεί το πόθεν έσχες από ετήσιο θέαμα σε ουσιαστικό εργαλείο λογοδοσίας. Κάποια στιγμή οι πολιτικοί αυτού του τόπου πρέπει να αποδείξουν ότι δεν φοβούνται ούτε τη διαφάνεια ούτε το πραγματικό «πόθεν». Να νομοθετήσουν πιο καθαρούς κανόνες, πιο αυστηρές διασταυρώσεις, πιο ουσιαστικό και ορατό έλεγχο. Γιατί αλλιώς θα συνεχίσουμε να βλέπουμε κάθε χρόνο το ίδιο έργο: πολλά «έσχες» στη δημοσιότητα, ελάχιστο «πόθεν» στην αλήθεια.
Τελευταίες Ειδήσεις
- Ήχησε αντεπίθεση και στρατηγική τεσσάρων μηνών το ΠΑΣΟΚ – Ο μεγάλος στόχος του Ανδρουλάκη
- «Έρχεται ο θερισμός»: Τον Ιούνιο η ανακοίνωση του Τσίπρα για το νέο κόμμα
- Έλειπε ένας: Η ηχηρή απουσία από την αποχαιρετιστήρια μάζωξη για τη Σία Κοσιώνη στον ΣΚΑΪ
