Η κυβέρνηση κράτησε το υπερπλεόνασμα στο συρτάρι όταν η κοινωνία πνιγόταν από την ακρίβεια. Και τώρα το βγάζει σε δόσεις, αφού μπαίνουμε στην περίοδο όπου κάθε ευρώ μετριέται και σε ψήφους.
Υπάρχει ένας πολύ απλός τρόπος να καταλάβει κανείς τι κάνει η κυβέρνηση με το υπερπλεόνασμα. Αρκεί να δει όχι μόνο τα ποσά, αλλά και τον χρόνο. Για χρόνια το Μέγαρο Μαξίμου μιλούσε για δημοσιονομική σοβαρότητα, για σταθερότητα, για νοικοκύρεμα. Με αυτά τα επιχειρήματα δικαιολογούσε τα όρια των παρεμβάσεων, τη φειδώ στα μέτρα, τη μόνιμη απάντηση ότι «δεν υπάρχουν περιθώρια». Και τώρα, ξαφνικά, όχι μόνο βρέθηκαν 500 εκατομμύρια για άμεσα μέτρα, αλλά ανοίγει και συζήτηση για ακόμη 100 με 200 εκατομμύρια μέσα στη χρονιά και περίπου 1 δισεκατομμύριο για τη ΔΕΘ και το 2027. Αυτό δεν είναι οικονομική διαχείριση. Είναι πολιτικός σχεδιασμός.
Τι δείχνουν τα στοιχεία
Το ίδιο το μέγεθος της υπεραπόδοσης δείχνει τι ακριβώς έχει συμβεί. Τα επίσημα στοιχεία κατέγραψαν πρωτογενές πλεόνασμα 12,131 δισ. ευρώ για το 2025, δηλαδή 4,9% του ΑΕΠ, σαφώς πάνω από τον στόχο 3,7%. Η κυβέρνηση πανηγυρίζει γι’ αυτό σαν να πρόκειται για αδιαμφισβήτητη απόδειξη επιτυχίας. Μόνο που ένα τόσο μεγάλο πλεόνασμα δείχνει πολλά. Δεν είναι απλώς ο καρπός της ανάπτυξης. Είναι και το αποτύπωμα μιας επιλογής: να εισπράττεις περισσότερα, να πιέζεις λιγότερο προς ανακούφιση της κοινωνίας στο παρόν και να κρατάς χώρο για να τον αξιοποιήσεις στον χρόνο που σε βολεύει περισσότερο.
Κι εδώ αρχίζει η υποκρισία. Γιατί η κυβέρνηση θα προσπαθήσει να παρουσιάσει αυτή τη νέα φάση ως απόδειξη ότι «όταν η οικονομία πάει καλά, επιστρέφουμε το μέρισμα στην κοινωνία». Ωραία ακούγεται, αλλά λείπει η πιο βασική λεπτομέρεια: η κοινωνία δεν άρχισε να πιέζεται χθες. Η ακρίβεια δεν εμφανίστηκε ξαφνικά τον Απρίλιο του 2026. Τα ενοίκια δεν έγιναν δυσβάσταχτα την περασμένη εβδομάδα. Οι χαμηλοσυνταξιούχοι δεν ανακάλυψαν τώρα τη στενότητα. Όλα αυτά υπάρχουν εδώ και μήνες, χρόνια σε ορισμένες περιπτώσεις. Άρα το ερώτημα είναι αμείλικτο: αν υπήρχε τόσο μεγάλος δημοσιονομικός χώρος, γιατί η ανακούφιση έρχεται τώρα και μάλιστα με τόσο προσεκτικά επιλεγμένες δόσεις;
Γιατί έρχονται εκλογές
Η απάντηση είναι μάλλον προφανής. Επειδή το υπερπλεόνασμα δεν αντιμετωπίζεται ως εργαλείο σταθερής κοινωνικής πολιτικής, αλλά ως προεκλογικό πορτοφόλι. Πρώτα τα 500 εκατομμύρια, μετά λίγη αναμονή, ύστερα η ΔΕΘ, μετά το πακέτο του 2027. Μια αλυσίδα ανακοινώσεων που δεν οργανώνεται γύρω από το πότε καίγονται περισσότερο οι ανάγκες της κοινωνίας, αλλά γύρω από το πότε αποδίδουν περισσότερο πολιτικά. Ακόμη και ο ίδιος ο υπουργός Οικονομικών, όταν ρωτήθηκε για τα επόμενα βήματα, απάντησε με αστεϊσμό για τις εκλογές. Δεν χρειάζεται μεγαλύτερη ομολογία από αυτή.
Και σαν να μην έφτανε αυτό, το σχέδιο στήνεται σε μια περίοδο όπου η ίδια η κυβέρνηση αναθεωρεί προς τα κάτω την πρόβλεψη ανάπτυξης για το 2026, από 2,4% σε 2%, και προς τα πάνω τον πληθωρισμό, από 2,2% σε 3,2%, λόγω των γεωπολιτικών πιέσεων. Δηλαδή, ακόμη και μέσα σε ένα πιο αβέβαιο περιβάλλον, η βασική μέριμνα δεν είναι να χτιστεί μια συνεκτική άμυνα για τα νοικοκυριά, αλλά να συντηρηθεί ένα πολιτικά αξιοποιήσιμο απόθεμα παροχών.
Πορτοφόλι για ψήφους
Η κυβέρνηση θα απαντήσει, βέβαια, ότι όλα αυτά είναι νόμιμα, μετρημένα και εντός των ευρωπαϊκών κανόνων. Μπορεί να είναι. Αυτό όμως δεν λύνει το πολιτικό ζήτημα. Γιατί άλλο πράγμα είναι η νομιμότητα και άλλο η προτεραιότητα. Το θέμα δεν είναι μόνο αν μπορείς να δώσεις κάτι. Είναι πότε το δίνεις, πώς το δίνεις και με ποιον σκοπό το δίνεις. Και όταν κρατάς το πλεόνασμα στο ψυγείο όσο οι πολίτες πιέζονται και το βγάζεις λίγο λίγο καθώς πλησιάζει ο εκλογικός ορίζοντας, τότε η εικόνα είναι καθαρή: δεν κάνεις κοινωνική πολιτική, κάνεις διαχείριση πολιτικού χρόνου.
Στο τέλος, αυτό που παρουσιάζεται ως απόδειξη οικονομικής επιτυχίας αποκαλύπτει και κάτι άλλο: μια βαθιά πελατειακή αντίληψη για τη σχέση κράτους και κοινωνίας. Η κυβέρνηση πρώτα μαζεύει, μετά μοιράζει επιλεκτικά και στο τέλος ζητά πολιτική επιβράβευση για όσα θα έπρεπε να αποτελούν σταθερή μέριμνα. Δεν επιστρέφει απλώς πόρους. Επενδύει σε ευγνωμοσύνη. Και αυτή είναι ίσως η πιο γνώριμη ελληνική μετάφραση του υπερπλεονάσματος: όχι ως ανακούφιση όταν τη χρειάζεσαι, αλλά ως επίδομα τη στιγμή που συμφέρει περισσότερο.
