Ρυθμιστής ή αντίπαλος της δεξιάς; Το δίλημμα που κρίνει το μέλλον του ΠΑΣΟΚ

Υπάρχει ένα παράδοξο στο σημερινό πολιτικό σκηνικό: όλοι δηλώνουν αυτόνομοι, όλοι μιλούν για «καθαρά στίγματα», αλλά όταν η συζήτηση πάει στη διακυβέρνηση, το βλέμμα στρέφεται σχεδόν αυτόματα προς το ΠΑΣΟΚ.

Το ερώτημα δεν είναι αν το ΠΑΣΟΚ θέλει συνεργασίες. Το ερώτημα είναι γιατί φαίνεται να το θέλουν όλοι οι άλλοι.

Στη Νέα Δημοκρατία το μήνυμα έχει διατυπωθεί αρκετές φορές, έμμεσα αλλά καθαρά: αν δεν υπάρξει αυτοδυναμία, ο μοναδικός ρεαλιστικός συνομιλητής είναι το ΠΑΣΟΚ.

Ο Άδωνις Γεωργιάδης έχει δηλώσει δημόσια ότι σε περίπτωση κυβέρνησης συνεργασίας, η ΝΔ θα μπορούσε να συζητήσει μόνο με το ΠΑΣΟΚ, αποκλείοντας ουσιαστικά κάθε άλλο σενάριο. Το επιχείρημα είναι απλό και απολύτως πολιτικό: σταθερότητα, ευρωπαϊκός προσανατολισμός, κοινές βάσεις σε βασικές επιλογές.

Δεν είναι μια ρομαντική πρόσκληση. Είναι ψυχρός υπολογισμός. Η ΝΔ γνωρίζει ότι χωρίς έναν κεντρώο εταίρο, το σενάριο ακυβερνησίας θα επανέλθει. Και σε αυτό το πλαίσιο, το ΠΑΣΟΚ εμφανίζεται ως ο μόνος θεσμικά αποδεκτός και πολιτικά «συμβατός» συνομιλητής.

Την ίδια στιγμή, στον χώρο της κεντροαριστεράς και της ευρύτερης αντιπολίτευσης, η ρητορική περί «προοδευτικών συνεργασιών» επανέρχεται σταθερά.

Ο Αλέξης Τσίπρας έχει επανειλημμένα μιλήσει για ανάγκη συγκλίσεων και ευρύτερων μετώπων απέναντι στη ΝΔ, αφήνοντας σαφώς να εννοηθεί ότι χωρίς το ΠΑΣΟΚ τέτοιο σχήμα δεν μπορεί να υπάρξει.

Στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ επίσης έχουν απευθύνει δημόσια καλέσματα προς τη Χαριλάου Τρικούπη για κοινές πρωτοβουλίες στη Βουλή, συντονισμό σε κρίσιμα ζητήματα και συγκρότηση εναλλακτικής πρότασης διακυβέρνησης.

Ακόμη και στον χώρο της ΝΕΑΡ υπάρχουν φωνές που βλέπουν ως ρεαλιστική προοπτική μια προγραμματική προσέγγιση με το ΠΑΣΟΚ, εφόσον υπάρξει σαφές πολιτικό πλαίσιο.

Με απλά λόγια: και από τα αριστερά, το ΠΑΣΟΚ θεωρείται αναγκαίος κρίκος.

Όταν σε διεκδικεί και η κυβέρνηση και η αντιπολίτευση, κάτι σημαίνει.

Σημαίνει ότι:

• Χωρίς το ΠΑΣΟΚ δεν σχηματίζεται εύκολα πλειοψηφικό σχήμα.

• Παραμένει ρυθμιστής, ακόμη κι αν δεν είναι πρώτο κόμμα.

• Η πολιτική του ταυτότητα θεωρείται «ασφαλής» για συνεργασίες.

Το ΠΑΣΟΚ σήμερα μοιάζει να έχει ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί, αλλά δεν το έχει μετατρέψει ακόμη σε στρατηγικό πλεονέκτημα. Αντί να εγκλωβίζεται σε εσωτερικές αντιπαραθέσεις ή σε αμυντική ρητορική, ίσως θα έπρεπε να αξιοποιήσει τη συγκυρία.

Δεν μιλάμε για «επιλογή του κόμματος» γενικά. Μιλάμε για ευθύνη των στελεχών και της ηγεσίας.

Συγκεκριμένα, στο συνέδριο στα τέλη Μαρτίου οφείλουν να:

1. Καθορίσουν ξεκάθαρους όρους συνεργασιών.

   Όχι γενικές διακηρύξεις. Συγκεκριμένα προγραμματικά σημεία, κόκκινες γραμμές και δημόσια διατυπωμένες προϋποθέσεις.

2. Αποφασίσουν αν θέλουν ρόλο ρυθμιστή ή διεκδικητή ηγεμονίας στον χώρο.

   Δεν μπορεί το ΠΑΣΟΚ να εμφανίζεται ταυτόχρονα ως «αυτόνομη δύναμη» και ως δυνητικός εταίρος όλων, χωρίς να ξεκαθαρίζει στρατηγική.

Κι εδώ υπάρχει ένα καθοριστικό ζήτημα: όσο το ΠΑΣΟΚ αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο συνεργασίας με τη ΝΔ, οι πιο δεξιόστροφοι ψηφοφόροι του έχουν κίνητρο να επιλέξουν απευθείας τη ΝΔ, προτιμώντας το «πρωτότυπο» από τον πιθανό συμπληρωματικό εταίρο. Αντίθετα, μια καθαρή θέση ότι δεν πρόκειται να λειτουργήσει ως κυβερνητικό δεκανίκι της δεξιάς μπορεί να δυσκολέψει μέρος αυτού του ακροατηρίου, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει τον δρόμο για τη συσπείρωση ευρύτερων αντικυβερνητικών δυνάμεων κεντρώας και κεντροαριστερής προέλευσης. Αν το ΠΑΣΟΚ θέλει πραγματικά να ξαναδιεκδικήσει πρωτιά, οφείλει να γίνει ο βασικός αντίπαλος της δεξιάς κι όχι ο εν δυνάμει εταίρος της. Το δίπολο δεν οικοδομείται με συνεργασίες μεταξύ των δύο πόλων· αυτό εξυπηρετεί τη ΝΔ, όχι το ΠΑΣΟΚ.

3. Σταματήσουν την εσωστρέφεια.

   Οι εσωτερικές τριβές, οι δημόσιες διαφοροποιήσεις και οι προσωπικές στρατηγικές αποδυναμώνουν τη διαπραγματευτική του θέση. Όσο το ΠΑΣΟΚ φαίνεται διχασμένο, τόσο θα το αντιμετωπίζουν ως συμπλήρωμα και όχι ως ισότιμο παράγοντα.

4. Μετατρέψουν το “ζητούμενο” σε διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.

   Αν όλοι το θεωρούν αναγκαίο για κυβερνητικό σχήμα, τότε πρέπει να επιβάλει όρους κι όχι να περιμένει προτάσεις.

Το ΠΑΣΟΚ σήμερα δεν είναι περιθωριακό κόμμα. Είναι κρίσιμος κόμβος.

Αν τα στελέχη του συνεχίσουν να κινούνται αμυντικά ή να αναλώνονται σε εσωκομματικές ισορροπίες, το κόμμα θα παραμείνει «ο καλός γαμπρός» που όλοι θέλουν για να συμπληρώσουν πλειοψηφία.

Αν όμως στο συνέδριο μπουν σαφείς πολιτικοί στόχοι, συγκεκριμένο πρόγραμμα και καθαρές δεσμεύσεις για το πώς και με ποιους συζητά, τότε το ΠΑΣΟΚ μπορεί να πάψει να είναι απλώς περιζήτητο.

Μπορεί να γίνει ο καθοριστικός παράγοντας των εξελίξεων.

Το ζήτημα πλέον δεν είναι αν το θέλουν οι άλλοι.

Το ζήτημα είναι αν τα στελέχη του θα σταθούν στο ύψος της συγκυρίας και θα λειτουργήσουν με στρατηγική κι όχι με τακτικισμούς.