Ένας σπάνιος ανοσολογικός μηχανισμός
Για χρόνια, ένα από τα πιο δύσκολα ερωτήματα της πανδημίας του κορωνοϊού έμενε μετέωρο: πώς γίνεται ένα εμβόλιο να προστατεύει εκατομμύρια ανθρώπους και ταυτόχρονα, σε ελάχιστες περιπτώσεις, να συνδεθεί με ένα επικίνδυνο σύνδρομο που «χτυπά» την πήξη του αίματος.
Τώρα μια νέα και πρωτοποριακή μελέτη επιχειρεί να βάλει τη λεπτή γραμμή κάτω από το φαινόμενο, φωτίζοντας τον μηχανισμό πίσω από το VITT (θρομβοπενία και θρόμβωση που προκαλείται από συγκεκριμένα εμβόλια): ένα εξαιρετικά σπάνιο αλλά σοβαρό συμβάν, με θρόμβους, χαμηλά αιμοπετάλια και αιμορραγία, που συνδέθηκε με ορισμένα εμβόλια κατά της COVID-19 τα οποία βασίζονταν σε αδενοϊικούς φορείς.
Η ιστορία ξεκίνησε να γράφεται τον Φεβρουάριο του 2021, λίγο μετά την έναρξη των εμβολιασμών στην Ευρώπη. Τότε καταγράφηκε ένα δραματικό περιστατικό: μια 49χρονη νοσηλεύτρια εμφάνισε θρόμβους και ανεξέλεγκτη αιμορραγία μετά τον εμβολιασμό της με AstraZeneca και τελικά κατέληξε, χωρίς να φαίνεται άλλη προφανής αιτία για την εικόνα. Η αιματολόγος Sabine Eichinger από το Ιατρικό Πανεπιστήμιο της Βιέννης αναζήτησε απάντηση στην ίδια τη βιολογία του φαινομένου και απευθύνθηκε στον Andreas Greinacher, ειδικό σε μια σπάνια επιπλοκή της ηπαρίνης όπου το ανοσοποιητικό παράγει αντισώματα κατά της πρωτεΐνης PF4, που εμπλέκεται στην πήξη. Μέσα σε λίγες ημέρες, επιβεβαιώθηκε ότι η ασθενής έφερε αντισώματα κατά του PF4.
Ακολούθησαν και άλλα περιστατικά VITT σε άτομα που είχαν λάβει AstraZeneca στην Ευρώπη και Johnson & Johnson στις ΗΠΑ, ξανά με κοινό παρονομαστή τα αντισώματα κατά του PF4. Παρότι η συχνότητα εκτιμήθηκε περίπου σε 1 περίπτωση ανά 200.000 εμβολιασμούς, αρκετές χώρες περιόρισαν ή απέσυραν τα σκευάσματα, ενώ στις ΗΠΑ το AstraZeneca δεν εγκρίθηκε ποτέ και το J&J εγκαταλείφθηκε.
Πώς ξεκινά το λάθος σήμα του ανοσοποιητικού
Τα εμβόλια αυτά χρησιμοποιούσαν έναν αδενοϊό ως «όχημα» για να μεταφέρουν στα κύτταρα το γονίδιο της πρωτεΐνης-ακίδας του κορωνοϊού. Μια πρωτεΐνη του αδενοϊού μπορεί, σε άτομα με συγκεκριμένο γενετικό υπόβαθρο, να ενεργοποιήσει την παραγωγή «λανθασμένων» αντισωμάτων. Αντί να στοχεύουν ιικές πρωτεΐνες, αυτά τα αντισώματα προσδένονται στο PF4, προκαλώντας αλυσιδωτή αντίδραση.
Με φασματομετρία μάζας αναλύθηκαν αντισώματα από 21 ασθενείς και βρέθηκε ένα κοινό χαρακτηριστικό: στη θέση 31 της ελαφριάς αλυσίδας υπήρχε αρνητικά φορτισμένο αμινοξύ (γλουταμινικό ή ασπαρτικό οξύ), αντί για λυσίνη (θετικά φορτισμένη). Επιπλέον, υπήρχαν και γενετικές παραλλαγές που «έβαζαν» ήδη αρνητικό φορτίο σε άλλη θέση (50). Έτσι προέκυπταν αντισώματα με έντονο αρνητικό φορτίο, που συνδέονταν ισχυρά με το θετικά φορτισμένο PF4.
Το σύμπλοκο αντισωμάτων-PF4 ενεργοποιεί τα αιμοπετάλια, απελευθερώνεται περισσότερο PF4 και ενισχύεται η πήξη: σχηματίζονται θρόμβοι, ενώ ταυτόχρονα εξαντλούνται τα αιμοπετάλια, προκαλώντας αιμορραγία.
Η σχέση επιβεβαιώθηκε και πειραματικά: εργαστηριακά παραγόμενα αντισώματα από ασθενείς προκάλεσαν συμπτώματα VITT σε ποντίκια. Όταν αντικαταστάθηκε το αρνητικά φορτισμένο αμινοξύ στη θέση 31 με λυσίνη, η σύνδεση με το PF4 εξασθένησε και οι θρόμβοι μειώθηκαν.
Εντοπίστηκε επίσης το πιθανό σημείο «εκκίνησης» της ανοσολογικής απόκρισης: τα αντισώματα VITT φαίνεται ότι προσδένονται στην πρωτεΐνη του αδενοϊού pVII, αναγνωρίζοντας τμήμα 15 αμινοξέων που μοιάζει δομικά με τμήμα του PF4. Η ομοιότητα οδηγεί σε διασταυρούμενη αντίδραση.
Η εκτίμηση είναι ότι οι ασθενείς είχαν προηγούμενη έκθεση σε αδενοϊό και κάποια Β κύτταρα ήταν ήδη «ρυθμισμένα» να αναγνωρίζουν την pVII. Ο εμβολιασμός τα ενεργοποίησε και μέσα από μεταλλάξεις, προέκυψε σε ελάχιστες περιπτώσεις μια «άτυχη» παραλλαγή που στράφηκε κατά του PF4.
Στην Ευρώπη αναφέρθηκαν περίπου 900 περιστατικά VITT μετά από AstraZeneca ή J&J, με περίπου 200 θανατηφόρα. Παγκοσμίως χορηγήθηκαν πάνω από 3 δισ. δόσεις AstraZeneca, που εκτιμάται ότι έσωσαν εκατομμύρια ζωές.
Τελευταίες Ειδήσεις
- Έρχονται μεγάλες ανατροπές: Τι έδειξε η τελευταία κρυφή δημοσκόπηση για το κόμμα Τσίπρα
- Στην αρχή ήταν αρνητικός: Ο λόγος που ο Τσίπρας δέχτηκε το «ΕΛΑΣ» για όνομα του κόμματός του
- «Για να το συνδέσω με την Ιθάκη»: Το επικό σκίτσο του Πετρουλάκη για το νέο κόμμα Τσίπρα, για το οποίο μιλούν όλοι σήμερα
