Το ινδικό μοντέλο δεν είναι απλώς «φθηνή εργασία». Είναι η πιο ακραία εκδοχή μιας παγκόσμιας μετάβασης. Αν η πρώτη φάση της gig economy έφερε την Uber στην πόρτα μας, η επόμενη φέρνει την ίδια τη δουλειά του σπιτιού μέσα σε ένα app
Μια καθαρίστρια που φτάνει στο σπίτι, μέσα σε λίγα λεπτά, με ένα απλό «κλικ» σε μια εφαρμογή, δεν ανήκει πλέον στη σφαίρα της φαντασίας και της ευκολίας, αλλά αποτελεί ένα νέο οικονομικό μοντέλο. Πρόσφατο δημοσίευμα για τις υπηρεσίες οικιακής βοήθειας του 1 δολαρίου στην Ινδία δεν καταγράφει απλώς μια τοπική ιδιαιτερότητα. Αντιθέτως, φωτίζει την πιο προχωρημένη εκδοχή μιας παγκόσμιας τάσης. Τη μετατροπή της οικιακής εργασίας σε πλήρως ψηφιοποιημένη, on demand υπηρεσία.
Σε μια αγορά όπου εταιρείες όπως η Urban Company επεκτείνονται με εκρηκτικούς ρυθμούς, το μοντέλο είναι γνώριμο. Χαμηλές τιμές, μαζική προσφορά εργασίας κι επιθετική ανάπτυξη μέσω εφαρμογών. Η «καινοτομία» δεν έγκειται πλέον στην ίδια την υπηρεσία, μιας και οι οικιακές βοηθοί αποτελούν εδώ και δεκαετίες βασικό κομμάτι της οικονομίας σε πολλές χώρες. Βρίσκεται στην πλατφορμοποίηση. Στη μετατροπή μιας άτυπης, προσωπικής σχέσης σε ένα τυποποιημένο, αλγοριθμικά διαχειριζόμενο προϊόν. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν αφορά την Ινδία. Αφορά το αν αυτό το μοντέλο είναι ο προπομπός για ό,τι έρχεται στη Δύση. Κι αν αναλογιστούμε ότι Ινδία και Πακιστάν είναι οι «φάροι» της ψηφιακής εποχής, τότε είναι δεδομένο ότι θα φτάσει και στα μέρη μας πολύ σύντομα.
Από το delivery στο… σφουγγάρισμα
Με δεδομένο ότι ο κόσμος στον οποίο ζούμε ψηφιοποιείται κάθε μέρα ολοένα και περισσότερο, έτσι και η άνθηση των υπηρεσιών καθαριότητας μέσω εφαρμογών αποτελεί τη φυσική συνέχεια της gig economy. Μετά τις μετακινήσεις μέσω Uber και τη διανομή φαγητού από πλατφόρμες όπως η Deliveroo (σ.σ.: ή το e-food και η wolt εν Ελλάδι), η επόμενη «κατάκτηση» των ψηφιακών πλατφορμών είναι ο ιδιωτικός χώρος του σπιτιού. Όχι ότι δεν είχε μπει η τεχνολογία στα σπίτια μας, απλώς βρίσκει ολοένα και περισσότερα «αντικλείδια» για να το πράττει χωρίς να…. πλήττουμε κι εμείς κι αυτή. Στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ, υπηρεσίες όπως η Helpling ή η TaskRabbit έχουν ήδη δημιουργήσει μια αγορά «καθαριότητας κατά παραγγελία». Αν και οι τιμές παραμένουν πολύ υψηλότερες από τα ινδικά δεδομένα (σ.σ.: από 1 δολάριο την ώρα), η λογική είναι η ίδια. Άμεση διαθεσιμότητα, ευελιξία, αξιολογήσεις και αλγοριθμική αντιστοίχιση εργαζομένων και πελατών. Αυτό που αλλάζει είναι η κλίμακα και η φιλοσοφία.
Η καθαριότητα στην on demand εποχή και οι συνέπειές της
Η οικιακή εργασία παύει να είναι μια σταθερή σχέση απασχόλησης και μετατρέπεται σε μικρο-εργασίες. Μία ώρα καθαριότητας, μία επίσκεψη για τα πιάτα, μια ώρα για το σίδερο, μια ώρα για τα μπαλκόνια και τα παντζούρια… Ακόμη κι εξειδικευμένες υπηρεσίες για μικρές δουλειές. Το σπίτι γίνεται, με άλλα λόγια, το επόμενο πεδίο της «οικονομίας κατ’ απαίτηση». Η επιτυχία του μοντέλου βασίζεται σε μια απλή εργασιακή σχέση. Χαμηλότερο κόστος για τον καταναλωτή και περισσότερες ευκαιρίες για τον εργαζόμενο. Στην πράξη, όμως, η εξίσωση αποδεικνύεται πιο σύνθετη και κάνει ακόμα πιο ευάλωτο τον εργαζόμενο. Στην Ινδία για παράδειγμα, οι εξαιρετικά χαμηλές τιμές -που ξεκινούν από το 1 δολάριο την ώρα- είναι αποτέλεσμα ενός συνδυασμού παραγόντων. Χαμηλού κόστους ζωής, μεγάλης προσφοράς εργασίας κι επιθετικής επιδότησης από επενδυτικά κεφάλαια. Πρόκειται για μια στρατηγική που έχει εφαρμοστεί και σε άλλους τομείς της gig economy. Οι εταιρείες «καίνε» κεφάλαια για να αποκτήσουν μερίδιο αγοράς, με την προσδοκία ότι θα αυξήσουν τις τιμές αργότερα.
Να βγει ο μήνας κι έχει ο Θεός
Ωστόσο, το μοντέλο αυτό εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τη βιωσιμότητα και πρωτίστως για τις εργασιακές συνθήκες. Οι εργαζόμενοι μετατρέπονται σε άμορφα ρομπότ και λειτουργούν ως ανεξάρτητοι συνεργάτες με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Χωρίς σταθερό μισθό, ασφάλιση ή επαρκή εργασιακή προστασία. Η ευελιξία που προσφέρει η πλατφόρμα μεταφράζεται σε επισφάλεια. Ασταθές εισόδημα, πίεση για περισσότερες ώρες εργασίας κι εξάρτηση από αξιολογήσεις πελατών. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι, ωστόσο, το ζήτημα της ασφάλειας. Σε αντίθεση με έναν διανομέα ή οδηγό, οι οικιακές βοηθοί εργάζονται για ώρες μέσα σε ιδιωτικούς χώρους, συχνά χωρίς ουσιαστική εποπτεία. Τα τεχνολογικά μέτρα –όπως τα κουμπιά SOS– δεν μπορούν να εξαλείψουν πλήρως τον κίνδυνο. Στο κέντρο εκπαίδευσης της ινδικής νεοσύστατης εταιρείας Pronto, οι γυναίκες βελτιώνουν τις δεξιότητές τους στο κόψιμο και το σφουγγάρισμα, ενώ παράλληλα μαθαίνουν πώς να στέλνουν σήματα SOS εάν αισθάνονται ανασφαλείς μέσα στα σπίτια των πελατών.
Σε μια χώρα με μια εδραιωμένη κουλτούρα εξωτερικής ανάθεσης οικιακών εργασιών, οι ινδικές νεοσύστατες εταιρείες Pronto και Snabbit και η εισηγμένη στο χρηματιστήριο ανταγωνίστριά τους Urban Company (URBN.NS), εκπαιδεύουν χιλιάδες οικιακές βοηθούς. Η Urban Company εκτιμά ότι η ταχέως αναπτυσσόμενη αγορά υπηρεσιών καθαρισμού της Ινδίας αξίζει περίπου 9 δισεκατομμύρια δολάρια (!) και εκτείνεται σε 53 εκατομμύρια (!) νοικοκυριά. Τα πιθανά ετήσια κέρδη από την εργασία οκτώ ωρών την ημέρα μπορούν να φτάσουν τα 5.000 δολάρια – ένα ποσό που ξεπερνά κατά πολύ το κατά κεφαλήν εισόδημα της Ινδίας, το οποίο ανέρχεται σε περίπου 3.000 δολάρια.
Μπορεί να γίνει «κανονικότητα» στη Δύση;
Η μεταφορά του ινδικού μοντέλου στη Δύση δεν είναι απλή, αλλά η κατεύθυνση είναι ήδη ορατή. Η ζήτηση για ευέλικτες υπηρεσίες αυξάνεται, ιδιαίτερα σε αστικά κέντρα με έντονους ρυθμούς ζωής και υψηλή συμμετοχή στην αγορά εργασίας. Ωστόσο, υπάρχουν κρίσιμες διαφορές. Τα ευρωπαϊκά και αμερικανικά ρυθμιστικά πλαίσια περιορίζουν την ακραία συμπίεση τιμών και επιβάλλουν μεγαλύτερη προστασία των εργαζομένων. Παράλληλα, η συζήτηση για τα δικαιώματα των gig workers βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής ατζέντας, με πιέσεις για αναγνώρισή τους ως κανονικών εργαζομένων… Αυτό δεν σημαίνει επ’ ουδενί ότι το μοντέλο δεν θα επεκταθεί. Αντίθετα, είναι πιθανό να δούμε μια πιο «προσαρμοσμένη» εκδοχή του. Όχι καθαρίστριες του 1 ευρώ, αλλά υπηρεσίες που θα κινούνται μεταξύ ευελιξίας και ρυθμιστικής συμμόρφωσης. Το βασικό χαρακτηριστικό, η μετατροπή της οικιακής εργασίας σε on demand υπηρεσία είναι απανόφευκτο να ανακοπεί. Το ερώτημα που παραμένει είναι κοινωνικοπολιτικό. Μέχρι ποιο σημείο μπορεί να επεκταθεί η λογική της πλατφόρμας χωρίς να διαβρώσει θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα; Η ιστορία της gig economy δείχνει ότι η τεχνολογία προηγείται συχνά της ρύθμισης. Η περίπτωση της Ινδίας ίσως αποτελεί απλώς μια προειδοποίηση για το τι μπορεί να ακολουθήσει. Εν κατακλείδι, η καθαριότητα με ένα «κλικ» δεν είναι απλώς μια υπηρεσία. Είναι ακόμα ένα βήμα προς μια οικονομία, όπου σχεδόν κάθε πτυχή πλέον της καθημερινότητας μπορεί να αγοραστεί φτηνά, άμεσα, πολλές φορές με «αόρατο» κόστος, όπως αόρατος τείνει να γίνει κι ο εργαζόμενος που έτσι όπως δουλεύει το παγκόσμιο οικονομικό μοντέλο, δουλεύει για να βγάλει τη μέρα ή τον μήνα κι όχι για να αποταμιεύσει, για να επενδύσει, για να έχει μια ασφάλεια για τα γεράματα. «Τζόγος» δηλαδή, που νομιμοποιείται στο όνομα της τεχνολογικής άνθησης και της «ευκολίας» σε όλα, με τι άλλο; Με ένα «κλικ».
Τελευταίες Ειδήσεις
- Ριψοκίνδυνη απόφαση της Μαρίας Καρυστιανού…
- Αιφνιδιασμός Σαμαρά με 10%
- Τσίπρας, Καρυστιανού ή Ανδρουλάκης; Ποιον βλέπουν οι δημοσκόποι φαβορί για τη δεύτερη θέση
