Διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν: Τα «αγκάθια» και οι όροι των δύο πλευρών
Οι διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν που ξεκινούν το Μεγάλο Σάββατο στο Ισλαμαμπάντ, αποτελούν ένα από τα πιο κρίσιμα διπλωματικά εγχειρήματα των τελευταίων μηνών, σε μια περίοδο όπου η ένταση στη Μέση Ανατολή παραμένει σε οριακό σημείο. Παρά το γεγονός ότι η έναρξη του διαλόγου από μόνη της συνιστά θετική εξέλιξη, το κλίμα χαρακτηρίζεται από βαθιά καχυποψία και χαμηλές προσδοκίες, μιας κι όλες οι υπόλοιπες προσπάθειες για να βρεθεί κοινό σημείο επαφής, έπεσαν στο κενό. Η Τεχεράνη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει με δυσπιστία τις προθέσεις της Ουάσιγκτον, καθώς όπως καταγγέλλει οι προηγούμενοι γύροι συνομιλιών κατέρρευσαν εν μέσω στρατιωτικών επιχειρήσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, το βασικό ζητούμενο δεν είναι μόνο η επίτευξη μιας συμφωνίας, αλλά η δημιουργία ενός επιπέδου εμπιστοσύνης που θα επιτρέψει την εφαρμογή της εν ευθέτω χρόνω.
Επικεφαλής της αμερικανικής αποστολής είναι ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος συνοδεύεται από τον ειδικό απεσταλμένο Στιβ Γουίτκοφ και τον σύμβουλο Τζάρεντ Κούσνερ. Η παρουσία του Βανς θεωρείται κομβική, καθώς συγκαταλέγεται στα στελέχη της αμερικανικής διοίκησης που εμφανίζονται πιο επιφυλακτικά απέναντι σε στρατιωτικές λύσεις. Από την πλευρά του το Ιράν, θα εκπροσωπηθεί από τον πρόεδρο της Βουλής Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ και τον υπουργό Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, με τον πρώτο να έχει ενισχυμένο ρόλο στο εσωτερικό της χώρας και διασυνδέσεις με το στρατιωτικό κατεστημένο.
Το φορμάτ, ο ρόλος του Πακιστάν και η ατζέντα
Οι συνομιλίες θα διεξαχθούν έμμεσα, με τις δύο πλευρές σε ξεχωριστούς χώρους και τη μεσολάβηση της πακιστανικής πλευράς. Καθοριστικό ρόλο αναλαμβάνει ο πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος θα επιχειρήσει να γεφυρώσει το χάσμα μέσω διαδοχικών επαφών. Το συγκεκριμένο μοντέλο έχει εφαρμοστεί και στο παρελθόν, αντανακλώντας το επίπεδο δυσπιστίας μεταξύ των δύο πλευρών, που δεν επιτρέπει άμεση διαπραγμάτευση πρόσωπο με πρόσωπο.
Στο επίκεντρο των συνομιλιών βρίσκονται δύο μεγάλα μέτωπα:
- το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα
- η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ
Η Τεχεράνη, σύμφωνα με προτάσεις που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, ζητά μεταξύ άλλων περιορισμό της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή, αποζημιώσεις για τις ζημιές που υπέστη κι ευρύτερες εγγυήσεις ασφαλείας. Παράλληλα, επιδιώκει να διατηρήσει επιρροή σε στρατηγικά σημεία, προεξάρχοντος του Στενού του Ορμούζ. Από την άλλη, η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται να επιμένει στην πλήρη παράδοση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου από το Ιράν και στην άμεση αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
«Αγκάθι» στις διαπραγματεύσεις αποτελεί η κατάσταση στον Λίβανο. Οι πρόσφατοι βομβαρδισμοί και η εύθραυστη εκεχειρία έχουν ήδη δημιουργήσει νέα ένταση, με την Τεχεράνη να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αποχώρησης αν συνεχιστούν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις, κυρίως από πλευράς Ισραηλινών που σφυροκοπούν αδιάκοπα. Η διαφωνία για το αν ο Λίβανος περιλαμβάνεται στους όρους της εκεχειρίας αποτυπώνει τη σύγχυση αλλά και τις διαφορετικές ερμηνείες που συνοδεύουν τη διαδικασία.
Η δύσκολη ισορροπία κι ο ρόλος Βανς
Ο Τζέι Ντι Βανς καλείται να διαχειριστεί μια εξαιρετικά σύνθετη εξίσωση: Να πετύχει ένα αποτέλεσμα που θα μπορεί να παρουσιαστεί ως επιτυχία στο εσωτερικό των ΗΠΑ, χωρίς να οδηγήσει σε πλήρη ρήξη με την Τεχεράνη ή σε αντιδράσεις από συμμάχους όπως το Ισραήλ. Την ίδια στιγμή, το Ιράν επιχειρεί να ενισχύσει τη διαπραγματευτική του θέση, ακόμη και μέσω προτάσεων όπως η επιβολή τελών διέλευσης στα τάνκερ, πιθανώς με πληρωμές σε εναλλακτικά μέσα όπως τα κρυπτονομίσματα, ώστε να παρακαμφθούν οι κυρώσεις.
Παρά τις μεγάλες αποστάσεις και τα πολλαπλά «αγκάθια», η έναρξη των συνομιλιών διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο αποκλιμάκωσης. Ωστόσο, διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι η διαδικασία θα είναι αργή, περίπλοκη και πιθανότατα θα ξεπεράσει τα αρχικά χρονικά όρια. Σε κάθε περίπτωση, το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις θέσεις των δύο πλευρών, αλλά και από την ικανότητά τους να διαχειριστούν την έλλειψη εμπιστοσύνης που εξακολουθεί να βαραίνει κάθε τους βήμα, την ώρα που και οι αγορές, που έχουν φτάσει σε οριακό σημείο, περιμένουν την εξέλιξη των διαπραγματεύσεων για να καθοριστούν τα επόμενα βήματα στην παγκόσμια οικονομία.
