Το τέλος του «δεν δικαιούσαι να ξέρεις» και η αποκατάσταση της αδικίας: Η απόφαση-σταθμός που αλλάζει την καθημερινότητα των διαζευγμένων γονέων

Η απόφαση 312/2026 του Συμβούλιο της Επικρατείας έρχεται να βάλει ένα καθαρό όριο: Το τέλος του «δεν δικαιούσαι να ξέρεις»

Μιχάλης Παπαδάκος • 18-03-2026 | 21:32

Για χρόνια, χιλιάδες διαζευγμένοι γονείς στην Ελλάδα ζούσαν μια παράδοξη πραγματικότητα. Ενώ είχαν γονική μέριμνα, στην πράξη αντιμετωπίζονταν ως «επισκέπτες» στη ζωή των παιδιών τους. Δύο γονείς με τυπικά ίσα δικαιώματα, αλλά μόνο ένας με πραγματική πρόσβαση στη ζωή του παιδιού. Η γονική μέριμνα παρέμενε κοινή στα χαρτιά, ωστόσο, όταν ένας γονέας αναλάμβανε κατ’ αποκλειστικότητα την επιμέλεια του παιδιού, ουσιαστικά «κλείδωνε» την πόρτα κι ο έτερος γονέας είτε είχε ελάχιστη είτε καμία πρόσβαση στην καθημερινότητα του παιδιού του.

Σχολεία που δεν ενημέρωναν, γιατροί που αρνούνταν να δώσουν στοιχεία, θεραπευτικά κέντρα που επικαλούνταν την προστασία προσωπικών δεδομένων. Το αποτέλεσμα ήταν επαναλαμβανόμενο και προβλέψιμο. Ένας γονέας που όφειλε και κυρίως ήθελε να συμμετέχει στην διαμόρφωση των αποφάσεων που αφορούσαν στο ανήλικο τέκνο του, δεν είχε τα δεδομένα και κυρίως τα «όπλα» για να το κάνει. Ένας γονέας κατά τα άλλα συνεπής, που πλήρωνε, ενδιαφερόταν, ρωτούσε, αλλά ουσιαστικά γνώριζε ελάχιστα, κυρίως όσα του μετέφερε καλεί τη πίστη ο κηδεμόνας. Η απόφαση 312/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας έρχεται να ανατρέψει ακριβώς αυτή τη στρέβλωση. Όχι με έναν θεωρητικό τρόπο, αλλά με μια καθαρή, πρακτική τοποθέτηση. Η γονική μέριμνα δεν μπορεί να είναι πλέον κενή περιεχομένου.

Η πραγματικότητα πριν και το «παραθυράκι» που έγινε κανόνας

Μέχρι σήμερα, το βασικό επιχείρημα για την άρνηση παροχής πληροφοριών ήταν σχεδόν πάντα το ίδιο. Τα προσωπικά δεδομένα. Στην πράξη, όμως, η επίκληση αυτή λειτουργούσε ως ένα φίλτρο αποκλεισμού. Πατέρες -και λιγότερο συχνά μητέρες- χωρίς επιμέλεια διαπίστωναν ότι δεν μπορούσαν να έχουν πρόσβαση ούτε στα πιο βασικά. Καταρχάς στις ιατρικές εξετάσεις, για να ξέρει σε ποια ακριβώς κατάσταση βρίσκεται το παιδί του, ακόμη και πληροφορίες για θεραπείες που επηρέαζαν άμεσα την ανάπτυξη του παιδιού τους. Ακολούθως στο σχολείο. Βαθμολογίες, απουσίες, πρόοδος, προβλήματα, κοινωνικές συμπεριφορές. Σε αρκετές περιπτώσεις, αγνοούσαν πλήρως αν το παιδί τους ακολουθεί κάποιο πρόγραμμα ειδικής αγωγής ή ποιο είναι το κόστος του.

Δεν επρόκειτο για μεμονωμένες αυθαιρεσίες, αλλά για μια πρακτική που είχε παγιωθεί. Η επιμέλεια, αν και νομικά αφορά στην καθημερινή φροντίδα, μετατράπηκε στην πράξη σε αποκλειστικό κανάλι πληροφόρησης. Και η γονική μέριμνα περιορίστηκε σε έναν τίτλο χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα.

Ο πατέρας που αλλάζει τον ρου της (γονεϊκής) ιστορίας στη χώρα

Η υπόθεση που έφτασε στο Συμβούλιο της Επικρατείας ήταν ενδεικτική κι έμελλε να αποτελέσει την αρχή για την ριζική αναθεώρηση του νόμου. Διαζευγμένος πατέρας, με γονική μέριμνα αλλά χωρίς επιμέλεια, ζήτησε ενημέρωση για τη συμμετοχή του παιδιού του σε πρόγραμμα ειδικής αγωγής, καθώς και για τα συναφή οικονομικά στοιχεία. Το αρμόδιο κέντρο αρνήθηκε. Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα τον δικαίωσε και επέβαλε πρόστιμα, και τελικά το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο επικύρωσε πλήρως αυτή τη γραμμή. Κατόπιν τούτου, ο γονέας προσέφυγε στο Συμβούλιο της Επικρατείας. Με την υπ’ αριθμ. 312/2026 απόφαση του Δ΄ Τμήματος το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο επικύρωσε πλήρως την κρίση της Αρχής.

Η σημασία της απόφασης δεν βρίσκεται μόνο στην έκβαση της συγκεκριμένης υπόθεσης, αλλά στη σαφήνεια της αρχής που διατυπώνει ότι η ενημέρωση για το παιδί αποτελεί αναπόσπαστο κι αναφαίρετο δικαίωμα της γονικής μέριμνας. Δεν είναι δευτερεύον δικαίωμα, ούτε εξαρτάται από τη διακριτική ευχέρεια τρίτων. Με τον τρόπο αυτό, το δικαστήριο κλείνει ουσιαστικά το «παραθυράκι» της επίκλησης προσωπικών δεδομένων απέναντι στον ίδιο τον γονέα. Τα δεδομένα του παιδιού δεν είναι απαγορευμένη πληροφορία για εκείνον που έχει την ευθύνη του. Αντίθετα, είναι προϋπόθεση για να μπορεί να την ασκήσει.

Τι αλλάζει στην πράξη και τι όχι

Η απόφαση του ΣτΕ έρχεται να στείλει ένα σαφές μήνυμα προς όλους τους εμπλεκόμενους φορείς: Σχολεία, γιατροί, θεραπευτές και κέντρα ειδικής αγωγής δεν μπορούν να αρνούνται ενημέρωση σε γονέα που έχει γονική μέριμνα, ανεξαρτήτως επιμέλειας. Η άρνηση δεν κινείται πλέον σε μια «γκρίζα ζώνη» ερμηνείας, αλλά επισύρει κυρώσεις, όπως στην παραπάνω περίπτωση όπου το Κέντρο Λογοθεραπείας αρνήθηκε να συμμορφωθεί, γεγονός που οδήγησε την Αρχή στην επιβολή δύο διοικητικών προστίμων συνολικού ύψους 8.000 ευρώ: το πρώτο, ύψους 3.000 ευρώ, για την παραβίαση του δικαιώματος πρόσβασης και το δεύτερο, ύψους 5.000 ευρώ, για τη μη συμμόρφωση προς τις εντολές της.

Η αποκατάσταση της αδικίας

Η αλλαγή είναι ουσιαστική, γιατί μεταφέρει το δικαίωμα από τη θεωρία στην πράξη. Δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε και οι δύο γονείς να έχουν πραγματική εικόνα της ζωής του παιδιού και, κατ’ επέκταση, τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε κρίσιμες αποφάσεις. Πρόκειται για μια απόφαση που απονέμει δικαιοσύνη και δίνει ουσιαστικά και στο παιδί τη δυνατότητα να έχει ακόμα μεγαλύτερη τριβή με τον γονέα που έχει τη μέριμνα, να αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια, να νιώθει ότι νοιάζονται εξίσου και «η μαμά και ο μπαμπάς» κι ότι επειδή υπήρξε μια… αναποδιά στο ζευγάρι, δεν αποτελεί τροχοπέδη στο να μεγαλώνει ένα παιδί περιστοιχισμένο από αγάπη και νοιάξιμο για κάθε φάση της ζωής του. Κι αυτό γιατί, η απόφαση δεν εξαντλεί το ζήτημα της ισότητας. Δεν αλλάζει το καθεστώς επιμέλειας, ούτε ρυθμίζει τον χρόνο που περνά κάθε γονέας με το παιδί. Δεν αίρει, δηλαδή, όλες τις ανισορροπίες που μπορεί να προκύπτουν μετά από ένα διαζύγιο, ωστόσο, ηθικά, είναι δικαίωση και για τον γονέα που δεν αισθάνεται αποκομμένος από τη ζωή του παιδιού του και μπορεί να δώσει το κάτι παραπάνω.

Αυτό που κάνει, είναι ότι αποκαθιστά μια θεμελιώδη αρχή: Πως η ευθύνη χωρίς γνώση είναι κενή. Και ότι κανείς γονέας δεν μπορεί να καλείται να είναι «παρών», ενώ ταυτόχρονα κρατείται στο περιθώριο. Στο τέλος της ημέρας, η απόφαση 312/2026 δεν είναι απλώς μια νομική διευκρίνιση. Είναι μια σαφής υπενθύμιση ότι ο γονέας δεν είναι επισκέπτης στη ζωή του παιδιού του, κι ότι η ισότητα ξεκινά από την απρόσκοπτη πρόσβαση σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του παιδιού του.