Η σύγκρουση με το Ιράν προκαλεί σήμερα τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς πετρελαίου των τελευταίων 70 ετών και ίσως προμηνύει μια ακόμη μεγάλη ενεργειακή στροφή
Οι μεγάλες πετρελαϊκές κρίσεις του παρελθόντος άλλαξαν την παγκόσμια οικονομία. Από τη γέννηση μικρών και αποδοτικών αυτοκινήτων όπως το Mini Cooper μέχρι τη στροφή στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την αναζήτηση νέων κοιτασμάτων. Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν προκαλεί σήμερα τη μεγαλύτερη διαταραχή προσφοράς πετρελαίου από την κρίση του Σουέζ το 1956 και το ερώτημα είναι ποια αλλαγή θα πυροδοτήσει αυτή τη φορά.
Σ’ έναν κόσμο όπου η ενεργειακή ασφάλεια παραμένει θεμέλιο της παγκόσμιας οικονομίας, κάθε διαταραχή στη ροή του πετρελαίου έχει πολλαπλασιαστικές συνέπειες. Από τον πληθωρισμό και τις μεταφορές μέχρι την πολιτική σταθερότητα, η οποία είναι σήμερα πιο ευάλωτη από ποτέ. Αυτή τη φορά όμως η κατάσταση φαίνεται ποιοτικά διαφορετική. Η σχεδόν πλήρης παράλυση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, έχει αφαιρέσει από την αγορά ένα τεράστιο ποσοστό προσφοράς μέσα σε λίγες μόνο ημέρες. Σύμφωνα με αναλυτές της Rapidan Energy, πρόκειται για τη μεγαλύτερη διαταραχή στον εφοδιασμό πετρελαίου που έχει καταγραφεί ποτέ.
Περίπου το 20% του παγκόσμιου εφοδιασμού με πετρέλαιο έχει διαταραχθεί εδώ και εννέα ημέρες, καθώς η κυκλοφορία των δεξαμενόπλοιων μέσω του Στενού του Ορμούζ παραμένει σε στασιμότητα. Οι τιμές του αργού πετρελαίου έχουν εκτοξευθεί κατά πολύ πάνω από τα 100 δολάρια ανά βαρέλι ως απάντηση. Μάλιστα, την τελευταία ώρα, η τιμή του έχει φτάσει σε επίπεδα συναγερμού, καθώς έφτασε στα 119,5 δολάρια το βαρέλι.
Κρίση του Σουέζ, 70 χρόνια πριν…
Η μεγαλύτερη αναστάτωση πριν από τον τρέχοντα πόλεμο ήταν κατά τη διάρκεια της κρίσης του Σουέζ το 1956, όταν η Βρετανία, η Γαλλία και το Ισραήλ εισέβαλαν στη χερσόνησο του Σινά της Αιγύπτου. Σε εκείνη την κρίση, περίπου το 10% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου εκείνη την εποχή διακόπηκε. Η Κρίση του Σουέζ το 1956 αποτέλεσε ένα κομβικό σημείο στην ιστορία της ενέργειας, λειτουργώντας ως η πρώτη μεγάλη πετρελαϊκή κρίση της μεταπολεμικής εποχής. Αιτία ήταν η άρνηση των Δυτικών να συμμορφωθούν με την εθνικοποίηση της διώρυγας από τον Αιγύπτιο Πρόεδρο Νάσερ, καθώς τα κόστη της ναυσιπλοΐας εκτοξεύτηκαν. Ως επακόλουθο υπήρξε στρατιωτική επέμβαση από Βρετανία, Γαλλία και Ισραήλ, οι οποίες ωστόσο, προκάλεσαν σοβαρές διαταραχές στον ενεργειακό εφοδιασμό της Ευρώπης. Η Διώρυγα του Σουέζ, μέσω της οποίας διερχόταν πάνω από τα 2/3 του ευρωπαϊκού πετρελαίου, έκλεισε για πέντε μήνες (από τον Νοέμβριο 1956 έως τον Απρίλιο 1957) λόγω πολλών βυθισμένων πλοίων.
Πετρέλαιο με κουπόνια και η γέννηση του Mini Cooper
Τότε έλαβε χώρα και το πρώτο μεγάλο ενεργειακό σοκ στην Ευρώπη. Η διακοπή της ροής προκάλεσε άμεσες ελλείψεις πετρελαίου και χώρες όπως η Βρετανία αναγκάστηκαν να επιβάλουν δελτίο καυσίμων (petrol rationing) από τον Δεκέμβριο του 1956 έως τον Μάιο του 1957. Το πρόγραμμα περιελάμβανε κουπόνια για τους οδηγούς. Οι ιδιώτες οδηγοί περιορίζονταν σε περίπου 200 μίλια το μήνα, με επιπλέον παροχές για επιχειρήσεις και εργαζόμενους σε κρίσιμες θέσεις. Μεγαλύτερες ποσότητες καυσίμων ήταν διαθέσιμες για τους απαραίτητους οδηγούς, όπως αγρότες, γιατρούς και οδηγούς με αναπηρία, με ορισμένους να διανύουν 600 μίλια το μήνα.
Ωστόσο, η πετρελαϊκή κρίση ώθησε την British Motor Corporation να επιταχύνει την ανάπτυξη του Mini για την παραγωγή ενός αυτοκινήτου με μεγαλύτερη οικονομία καυσίμου. Λόγω των καυσίμων, οι Βρετανοί στράφηκαν στα γερμανικά “bubble cars”, όπως το Isetta, το Messerschmitt, το BMW 600), τα οποία ήταν μικρά, τρικύλινδρα κι έκαιγαν όσο περίπου οι μοτοσικλέτες. Ο τότε επικεφαλής της BMC, Σερ Λέοναρντ Λορντ, ήταν πολέμιος των μικρών οχημάτων. Λέγεται ότι ορκίστηκε να βγάλει από τους δρόμους αυτά τα θαύματα της μηχανικήςσωστό μικροσκοπικό αυτοκίνητο που θα ήταν, ωστόσο, εξαιρετικά οικονομικό. Ο πρωτοπόρος μηχανικός Αλεκ Ισιγκόνις για να μεγιστοποιήσει τον εσωτερικό χώρο σε ένα αυτοκίνητο που έπρεπε να χωράει σε κουτί, τοποθέτησε τον κινητήρα εγκάρσια κι έβαλε το κιβώτιο ταχυτήτων στο κάρτερ Αυτό, σε συνδυασμό με την κίνηση στους εμπρός τροχούς, επέτρεψε το 80% του μήκους του δαπέδου να διατίθεται για επιβάτες και αποσκευές. Έκτοτε άρχισαν να κατασκευάζονται τα Mini κατά κόρον. Το πρωτότυπο, που ονομάστηκε “The Orange Box” λόγω του χρώματός του, ήταν έτοιμο τον Οκτώβριο του 1957. Το Mini βγήκε στην παραγωγή τον Αύγουστο του 1959 (ως Morris Mini-Minor και Austin Seven) κι έμελλε να γίνει ένα από τα πιο επιτυχημένα βρετανικά αυτοκίνητα, προσφέροντας μεγάλη οικονομία καυσίμου.
Τριπλάσιο το σοκ του Ορμούζ από το εμπάργκο των Αράβων, ελέω και πάλι Ισραηλινών
Φθάνοντας στο σήμερα, η αναστάτωση που προκλήθηκε από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ είναι σχεδόν τριπλάσια από το σοκ που προκλήθηκε από το αραβικό εμπάργκο πετρελαίου του 1973. Το αραβικό εμπάργκο διέκοψε περίπου το 7% των παγκόσμιων προμηθειών, ωστόσο, αποτέλεσε ένα σοκ που ανάγκασε τις κυβερνήσεις, να στραφούν σε άλλες πηγές ενέργειας. Τότε ουσιαστικά «γεννήθηκαν» οι ιδέες για καλύτερη αξιοποίηση των ΑΠΕ της αιολικής και ηλιακής ενέργειας, ενώ ξεκίνησαν οι έρευνες και για κοιτάσματα πετρελαίου πέραν του Κόλπου.
Και πάλι στο μεγάλο σοκ της παγκόσμιας οικονομίας, εμπλέκονταν οι Ισραηλινοί. Το αραβικό εμπάργκο πετρελαίου του 1973 ήταν μια πολιτική κίνηση των αραβικών κρατών-μελών του ΟΠΕΚ, που ξεκίνησε στις 16-17 Οκτωβρίου 1973, ως αντίποινα στην υποστήριξη των ΗΠΑ και των συμμάχων τους προς το Ισραήλ κατά τον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ. Οι Άραβες μείωσαν την παραγωγή κι απαγόρευσαν τις εξαγωγές προς ΗΠΑ κι άλλες δυτικές χώρες που υποστήριζαν το Ισραήλ, προκαλώντας τεράστια ενεργειακή κρίση, εκτίναξη των τιμών κατά 70%, στάσιμο πληθωρισμό στη Δύση, έλλειψη καυσίμων κι αλλαγές στην ενεργειακή πολιτική.
Η μεγάλη διαφορά μεταξύ του σοκ εφοδιασμού του πολέμου στο Ιράν και των προηγούμενων κρίσεων είναι ότι ο κόσμος δεν έχει πλεονάζουσα πετρελαϊκή δυναμικότητα για να αντιμετωπίσει το πρόβλημα. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατέχουν τη συντριπτική πλειοψηφία της κυλιόμενης δυναμικότητας, αλλά έχουν αποκοπεί από την παγκόσμια αγορά πετρελαίου λόγω του κλεισίματος του Ορμούζ. Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά χωρίς ουσιαστικό «μαξιλάρι» ασφαλείας.
Άλλες μεγάλες κρίσεις
Η ιστορία των πετρελαϊκών κρίσεων δείχνει ότι ακόμη και σχετικά μικρές διαταραχές στην προσφορά μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις. Στην περίπτωση της Ιρανικής Επανάστασης το 1978-79, η απώλεια παραγωγής περιορίστηκε περίπου στο 5% της παγκόσμιας προσφοράς, ενώ η διαθέσιμη εφεδρική δυναμικότητα είχε πέσει στο 5%, με βασικό «μαξιλάρι» τη Σαουδική Αραβία.
Κατά τον Πόλεμο του Κόλπου το 1990-91, η διακοπή της παραγωγής ανήλθε περίπου στο 9%, ενώ η παγκόσμια αγορά διέθετε μόλις 4% εφεδρική παραγωγική δυναμικότητα, και πάλι κυρίως στη Σαουδική Αραβία.
Η σημερινή κρίση, που συνδέεται με τον πόλεμο με το Ιράν το 2026, ξεπερνά όλες τις προηγούμενες. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των αναλυτών, η διακοπή στην παγκόσμια προσφορά φτάνει περίπου το 20%, ενώ δεν υπάρχει ουσιαστικά καμία διαθέσιμη εφεδρική παραγωγική δυναμικότητα, καθώς μεγάλο μέρος της βρίσκεται σε χώρες του Κόλπου που έχουν επίσης επηρεαστεί από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ.
Τρομάζει η έλλειψη «μαξιλαριού» ασφαλείας
Αυτό σημαίνει ότι η παγκόσμια αγορά πετρελαίου θα πρέπει να εξισορροπηθεί μειώνοντας τη ζήτηση μέσω της απότομης αύξησης των τιμών του πετρελαίου. Το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου των ΗΠΑ είναι πεπερασμένο κι ανεπαρκές για να αντισταθμίσει πλήρως την προσφορά που διοχετεύεται στον Περσικό Κόλπο λόγω του κλεισίματος του Ορμούζ. Το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου διαθέτει σήμερα 415 εκατομμύρια βαρέλια, περίπου το 58% της συνολικής εγκεκριμένης χωρητικότητάς του, ύψους 714 εκατομμυρίων βαρελιών, σύμφωνα με το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ.
Ωστόσο, ο Τραμπ και οι επιτελείς του, αρνούνται ότι υφίσταται σοβαρό πρόβλημα και διατείνονται ότι οι αγορές πετρελαίου παραμένουν επαρκώς εφοδιασμένες «κι αν χρειαστεί να λάβουμε πρόσθετα μέτρα, θα το κάνουμε». Όμως η κατάσταση δεν είναι όπως την παρουσιάζουν οι Αμερικανοί, καθώς τα κράτη μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας θα δεχθούν πιέσεις να απελευθερώσουν τα στρατηγικά τους αποθέματα, επειδή αυτή είναι η μόνη εναπομένουσα επιλογή… Οι υπουργοί Οικονομικών της G7, ή Ομάδας των Επτά, συναντήθηκαν τη Δευτέρα για να συζητήσουν μια συντονισμένη απελευθέρωση πετρελαίου από τα αποθέματά τους, ωστόσο, η απόφαση που ελήφθη ήταν αρνητική.
Το κρίσιμο ερώτημα για τις αγορές δεν είναι μόνο πόσο θα διαρκέσει η πολεμική σύγκρουση, αλλά κυρίως πόσο γρήγορα μπορεί να αποκατασταθεί η ροή πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο. Σε αντίθεση με τις προηγούμενες κρίσεις, η παγκόσμια αγορά φαίνεται σήμερα να στερείται ενός πραγματικού «μαξιλαριού» παραγωγής που θα μπορούσε να απορροφήσει το σοκ. Εάν η κρίση παραταθεί, οι υψηλές τιμές ενέργειας θα λειτουργήσουν ως μηχανισμός εξισορρόπησης, όχι όμως μέσω αύξησης της παραγωγής, αλλά μέσω μείωσης της ζήτησης. Αυτό σημαίνει ότι οι συνέπειες μπορεί να μεταφερθούν γρήγορα στην πραγματική οικονομία, από τις μεταφορές και τη βιομηχανία μέχρι τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη. Με άλλα λόγια, η τρέχουσα ενεργειακή κρίση δεν είναι απλώς ένα επεισόδιο στις αγορές εμπορευμάτων, αλλά πιθανότατα μια εξέλιξη που μπορεί να διαμορφώσει την παγκόσμια οικονομία τους επόμενους μήνες.
Τελευταίες Ειδήσεις
- Ριψοκίνδυνη απόφαση της Μαρίας Καρυστιανού…
- Αιφνιδιασμός Σαμαρά με 10%
- Τσίπρας, Καρυστιανού ή Ανδρουλάκης; Ποιον βλέπουν οι δημοσκόποι φαβορί για τη δεύτερη θέση
