Το 2000, το εμβληματικό επιστημονικό ραδιοφωνικό πρόγραμμα του CBC, "Quirks & Quarks" είχε επιχειρήσει να προβλέψει πώς θα είχε εξελιχθεί η επιστήμη μέχρι το 2025.
Το 2025, το εμβληματικό επιστημονικό ραδιοφωνικό πρόγραμμα του CBC, Quirks & Quarks, συμπλήρωσε μισό αιώνα ζωής. Όμως ήδη από το 2000, είκοσι πέντε χρόνια νωρίτερα, η εκπομπή είχε επιχειρήσει κάτι ιδιαίτερα τολμηρό: να προβλέψει πώς θα είχε εξελιχθεί η επιστήμη μέχρι το 2025. Το εγχείρημα εκείνο αποτύπωνε έντονη αισιοδοξία, πίστη στην τεχνολογική πρόοδο και μια σειρά από προβλέψεις που σήμερα μοιάζουν είτε εντυπωσιακά εύστοχες είτε υπερβολικά αισιόδοξες.
Η κυρίαρχη αντίληψη τότε ήταν πως η επιστημονική πρόοδος θα είχε κινηθεί ταχύτερα και πιο ριζικά απ’ ό,τι τελικά συνέβη. Παρ’ όλα αυτά, ορισμένες εκτιμήσεις αποδείχθηκαν εντυπωσιακά κοντά στην πραγματικότητα. Μία από αυτές αφορούσε την εμφάνιση μιας καταστροφικής πανδημίας που θα δοκίμαζε τα όρια των συστημάτων υγείας. Αν και οι επιστήμονες του 2000 μιλούσαν κυρίως για βακτήρια και όχι για ιούς, η πανδημία του 2020 επιβεβαίωσε ότι η παγκοσμιοποίηση, οι μαζικές μετακινήσεις και οι ήδη επιβαρυμένες δομές υγείας ευνοούν κρίσεις παγκόσμιας εμβέλειας. Υπήρχαν όμως και πιο καθησυχαστικές προβλέψεις, όπως η συνέχιση της λειτουργίας του CBC το 2025, παρά τις πολιτικές πιέσεις και τις κατά καιρούς εκκλήσεις για κατάργησή του. Αντίθετα, η ιδέα ενός παρουσιαστή-ολογράμματος με τεχνητή νοημοσύνη αποδείχθηκε πρόωρη: παρά τη ραγδαία εξάπλωση της AI, το μικρόφωνο παραμένει στα χέρια ανθρώπου.
Οι πιο υπερβολικές προβλέψεις αφορούσαν τον τομέα του Διαστήματος. Κάποιοι φαντάζονταν ιδιωτικά διαστημικά «mega-yachts» να μεταφέρουν δεκάδες χιλιάδες τουρίστες εβδομαδιαίως σε τροχιά, με κινητήρες σύντηξης να τους οδηγούν μέχρι τη Σελήνη, όπου θα υπήρχαν ξενοδοχεία και ψυχαγωγικές δραστηριότητες, ακόμη και snowboarding σε κρατήρες. Η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ πιο μετριοπαθής. Αν και εταιρείες όπως η SpaceX, η Blue Origin και η Virgin Galactic έκαναν τα πρώτα βήματα στον διαστημικό τουρισμό, οι πτήσεις είναι σύντομες, οι θέσεις περιορισμένες και το κόστος απαγορευτικό. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι, παρά την πάροδο περισσότερων από πενήντα ετών από την πρώτη προσελήνωση, άνθρωποι δεν έχουν επιστρέψει στη σεληνιακή επιφάνεια – αν και κανείς δεν είχε προβλέψει ότι ένας Καναδός αστροναύτης θα συμμετείχε σε αποστολή γύρω από τη Σελήνη μετά την εποχή του Apollo.
Εκεί όπου οι ειδικοί του 2000 έπεσαν εντελώς έξω ήταν η εξέλιξη του smartphone. Την εποχή εκείνη κυριαρχούσαν τα flip phones με περιορισμένες λειτουργίες. Οι προβλέψεις μιλούσαν για την εξαφάνισή τους και την αντικατάστασή τους από «αόρατα» ασύρματα μέσα επικοινωνίας. Κανείς, όμως, δεν φαντάστηκε την επανάσταση των οθονών αφής, των εφαρμογών και ενός ολόκληρου ψηφιακού οικοσυστήματος που μετέτρεψε το κινητό σε βασικό εργαλείο της καθημερινότητας και προέκταση της ταυτότητάς μας. Ούτε και τις κοινωνικές συνέπειες: ανθρώπους απορροφημένους από τις οθόνες τους, να επικοινωνούν περισσότερο ψηφιακά παρά πρόσωπο με πρόσωπο.
Στο ζήτημα της κλωνοποίησης, οι εκτιμήσεις ήταν πιο ψύχραιμες. Μετά τη γέννηση της Ντόλι το 1997, υπήρχε διάχυτος φόβος για μαζική ανθρώπινη κλωνοποίηση. Οι ειδικοί εκτίμησαν ότι η τεχνολογία θα εφαρμοζόταν κυρίως στα ζώα, ενώ η ανθρώπινη κλωνοποίηση θα παρέμενε απαγορευμένη. Πράγματι, η κλωνοποίηση ζώων προχώρησε, αλλά τα ηθικά και νομικά όρια για τον άνθρωπο διατηρήθηκαν.
Η ανθεκτικότητα των βακτηρίων στα αντιβιοτικά απασχολούσε έντονα και τότε, όπως και σήμερα. Μια από τις πιο δραματικές προβλέψεις έκανε λόγο για μια «Μεγάλη Πανούκλα» το 2013, η οποία τελικά δεν συνέβη. Ωστόσο, η πανδημία του 2020 έδειξε ότι μια παγκόσμια υγειονομική κρίση κάθε άλλο παρά απίθανη ήταν. Η ταχύτατη ανάπτυξη εμβολίων επιβεβαίωσε τις δυνατότητες της φαρμακοβιομηχανίας, αν και οι μακροχρόνιες συνέπειες, όπως το Long COVID, συνεχίζουν να επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους.
Η μεγαλύτερη αστοχία των προβλέψεων αφορούσε τη στάση της κοινωνίας απέναντι στην επιστήμη. Κανείς δεν είχε προβλέψει την έκταση της αμφισβήτησής της: το οργανωμένο αντιεμβολιαστικό κίνημα, την άρνηση της κλιματικής αλλαγής, τη διάδοση συνωμοσιολογικών θεωριών και τις πολιτικές επιθέσεις στη χρηματοδότηση της έρευνας. Οι περικοπές, οι απολύσεις επιστημόνων και η υποβάθμιση της περιβαλλοντικής επιστήμης, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, ενισχύουν την αίσθηση ότι η κοινωνία αγνοεί τα ίδια τα δεδομένα που παράγει η επιστήμη.
Καθώς το 2050 αναδεικνύεται πλέον σε κρίσιμο ορόσημο για την κλιματική κρίση, την ενέργεια, τη διατροφή και το νερό, γίνεται σαφές ότι το μέλλον δεν θα καθοριστεί μόνο από την επιστημονική γνώση. Θα εξαρτηθεί εξίσου από κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές αποφάσεις. Η επιστήμη μπορεί να υποδείξει λύσεις, όχι όμως να τις επιβάλει. Και, όπως έλεγε με χιούμορ ο Yogi Berra, οι προβλέψεις για το μέλλον παραμένουν πάντοτε το πιο δύσκολο εγχείρημα.
Τελευταίες Ειδήσεις
- «Για να το συνδέσω με την Ιθάκη»: Το επικό σκίτσο του Πετρουλάκη για το νέο κόμμα Τσίπρα, για το οποίο μιλούν όλοι σήμερα
- Τα Μερομήνια προβλέπουν «σκληρό» καλοκαίρι: Ποιος θα είναι ο πιο δύσκολος μήνας
- Τεκτονικές αλλαγές σε νέα δημοσκόπηση: Τα 2 κόμματα που εξαφάνισε ο Τσίπρας με το καλημέρα
