Πού είναι νόμιμη η ευθανασία και πού μόνο η υποβοηθούμενη αυτοκτονία: Τι δείχνει ο παγκόσμιος χάρτης
Η συζήτηση για την ευθανασία παραμένει ένα από τα πιο φορτισμένα και διχαστικά ζητήματα της σύγχρονης δημόσιας ζωής, επειδή αγγίζει ταυτόχρονα την αυτοδιάθεση, τα όρια της ιατρικής, τη σχέση κράτους και πολίτη, αλλά και τα πιο ευαίσθητα ερωτήματα γύρω από τον πόνο, την αξιοπρέπεια και το τέλος της ζωής. Το θέμα ήρθε ξανά δυναμικά στην επικαιρότητα μετά την υπόθεση της 25χρονης Νοέλια Καστίγιο στην Ισπανία, η οποία πέθανε στις 26 Μαρτίου 2026 μέσω της νόμιμης διαδικασίας ευθανασίας, ύστερα από μακρά δικαστική διαμάχη με τον πατέρα της για το δικαίωμά της να επιλέξει τον τερματισμό της ζωής της βάσει του ισπανικού νόμου. Η υπόθεση αυτή ξανάνοιξε διεθνώς τη συζήτηση, αλλά και έδειξε πόσο προσεκτικά πρέπει να γίνεται η διάκριση ανάμεσα στην ενεργητική ευθανασία, στην υποβοηθούμενη αυτοκτονία και στη διακοπή υποστηρικτικής θεραπείας, γιατί στον δημόσιο διάλογο οι έννοιες αυτές συχνά συγχέονται, ενώ νομικά δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Στην Ευρώπη, το τοπίο είναι πολύ πιο περιορισμένο απ’ όσο συχνά πιστεύεται. Σύμφωνα με briefing του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που δημοσιεύθηκε το 2025, τέσσερις χώρες της ΕΕ έχουν νομοθεσία σε ισχύ που επιτρέπει την ευθανασία από γιατρό: η Ολλανδία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο και η Ισπανία. Στην Ολλανδία, η ευθανασία και η υποβοηθούμενη αυτοκτονία παραμένουν καταρχήν ποινικά αδικήματα, αλλά υπάρχει εξαίρεση από την ποινική ευθύνη όταν ο ασθενής βιώνει αφόρητο πόνο χωρίς προοπτική βελτίωσης και ο γιατρός τηρεί τα νόμιμα κριτήρια δέουσας επιμέλειας. Το Βέλγιο έχει επίσης καθιερώσει νόμιμο πλαίσιο, ενώ στο Λουξεμβούργο ισχύει από το 2009 νόμος που καλύπτει τόσο την ευθανασία όσο και την υποβοηθούμενη αυτοκτονία υπό αυστηρές διαδικασίες. Η Ισπανία νομιμοποίησε το 2021 τόσο την ευθανασία όσο και την ιατρικά υποβοηθούμενη αυτοκτονία για ενήλικες που πληρούν συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Αντίθετα, η Πορτογαλία έχει μεν ψηφίσει σχετική νομοθεσία, αλλά αυτή δεν έχει τεθεί ακόμη πλήρως σε ισχύ, καθώς έχει μπλοκαριστεί επανειλημμένα από προεδρικά βέτο και αποφάσεις του Συνταγματικού Δικαστηρίου.
Πέρα από την ενεργητική ευθανασία, υπάρχει και η κατηγορία των χωρών όπου επιτρέπεται μόνο η υποβοηθούμενη αυτοκτονία ή άλλες μορφές «ιατρικά υποβοηθούμενου θανάτου». Το ίδιο ευρωπαϊκό briefing επισημαίνει ότι Αυστρία, Γερμανία και Ιταλία επιτρέπουν την υποβοηθούμενη αυτοκτονία υπό ορισμένες προϋποθέσεις, αλλά όχι την ενεργητική ευθανασία από γιατρό. Η Ελβετία παραμένει η πιο γνωστή ευρωπαϊκή περίπτωση υποβοηθούμενης αυτοκτονίας, αν και όχι ενεργητικής ευθανασίας, γι’ αυτό και συχνά αναφέρεται ως ξεχωριστή κατηγορία στον διεθνή διάλογο. Εκτός Ευρώπης, ο Καναδάς διαθέτει επίσημο ομοσπονδιακό πλαίσιο για το MAID, δηλαδή τη «medical assistance in dying», ενώ η καναδική κυβέρνηση διευκρινίζει ότι η επιλεξιμότητα για περιπτώσεις όπου η μόνη υποκείμενη ιατρική κατάσταση είναι η ψυχική ασθένεια έχει αναβληθεί έως τις 17 Μαρτίου 2027. Στη Νέα Ζηλανδία ισχύει από τις 7 Νοεμβρίου 2021 ο νόμος End of Life Choice Act 2019, ο οποίος νομιμοποιεί το assisted dying υπό προϋποθέσεις. Στην Κολομβία υπάρχει πλέον πλήρως ρυθμισμένο πλαίσιο για ιατρικά υποβοηθούμενο θάνατο, ενώ στο Εκουαδόρ το Συνταγματικό Δικαστήριο αποποινικοποίησε την ευθανασία το 2024, ανοίγοντας τον δρόμο για νόμιμη εφαρμογή υπό όρους.
Στην Ελλάδα, αντιθέτως, δεν υπάρχει θεσπισμένο πλαίσιο που να νομιμοποιεί την ευθανασία ή την υποβοηθούμενη αυτοκτονία. Ο ισχύων Ποινικός Κώδικας στο άρθρο 300, με τίτλο «Ανθρωποκτονία κατ’ απαίτηση», προβλέπει ότι όποιος αποφάσισε και εκτέλεσε ανθρωποκτονία ύστερα από σπουδαία και επίμονη απαίτηση του θύματος και από οίκτο γι’ αυτόν που έπασχε από ανίατη ασθένεια τιμωρείται με φυλάκιση, ενώ το άρθρο 301 για τη συμμετοχή σε αυτοκτονία επίσης προβλέπει ποινική τιμώρηση. Την ίδια ώρα, η κοινωνία εμφανίζεται πιο σύνθετη από τον νόμο. Σύμφωνα με έρευνα στάσεων και αντιλήψεων της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής, που δημοσιεύθηκε το 2025, 6 στους 10 ερωτηθέντες δήλωσαν ότι συμφωνούν με τη διακοπή της υποστήριξης ασθενούς σε βαθύ κώμα χωρίς πιθανότητα ανάρρωσης, ενώ σε ερώτημα για ασθενή σε τελικό στάδιο που ζητά ουσίες για να τερματίσει τη ζωή του, το 43% απάντησε ότι ο γιατρός πρέπει να του τις χορηγήσει, το 28% ότι αυτό θα έπρεπε να γίνει μόνο αν συμφωνεί η οικογένεια και το 22% ότι ο γιατρός δεν πρέπει να ενδώσει. Αυτό δείχνει ότι, ακόμη κι αν η Ελλάδα δεν έχει προχωρήσει θεσμικά, η κοινωνική συζήτηση έχει ήδη ανοίξει και μάλιστα πιο έντονα απ’ όσο φαίνεται σε επίπεδο πολιτείας.
Τελευταίες Ειδήσεις
- Τα Μερομήνια προβλέπουν «σκληρό» καλοκαίρι: Ποιος θα είναι ο πιο δύσκολος μήνας
- Τεκτονικές αλλαγές σε νέα δημοσκόπηση: Τα 2 κόμματα που εξαφάνισε ο Τσίπρας με το καλημέρα
- Το πρώτο… καλλιτεχνικό μπαμ του Τσίπρα: Ο ηθοποιός που κλείνει στο νέο κόμμα
