Το μεγάλο σοκ στον χρυσό: Πώς ο πόλεμος στο Ιράν έσβησε πάνω από 10 τρισ. δολάρια
Η εικόνα που διαμορφώνεται στην αγορά του χρυσού τις τελευταίες εβδομάδες προκαλεί έντονο προβληματισμό, καθώς ένα από τα παραδοσιακά «καταφύγια» των επενδυτών όχι μόνο δεν ενισχύθηκε μέσα σε ένα νέο γεωπολιτικό σοκ, αλλά βρέθηκε σε έντονη καθοδική πορεία. Από τα ιστορικά υψηλά των 5.600 δολαρίων ανά ουγγιά πριν από λίγες εβδομάδες, ο χρυσός έχασε πάνω από το 25% της αξίας του και υποχώρησε κάτω από τα 4.200 δολάρια, σε μια πτώση που έγινε ακόμη πιο έντονη την ώρα που η σύγκρουση στο Ιράν μπήκε σε φάση κλιμάκωσης. Το πρώτο ερώτημα που γεννάται είναι προφανές: πώς γίνεται ένα περιουσιακό στοιχείο που συνδέεται παραδοσιακά με την ασφάλεια να μην ανεβαίνει σε περίοδο πολέμου, αλλά αντιθέτως να χάνει τόσο μεγάλο μέρος της αξίας του; Η απάντηση, όπως προκύπτει από το ίδιο το σκεπτικό της αγοράς, βρίσκεται στο ότι ο χρυσός δεν λειτουργεί ως ασφάλεια σε κάθε είδους κρίση με τον ίδιο τρόπο. Δεν είναι ένα καταφύγιο που ενεργοποιείται μηχανικά με το πρώτο άκουσμα πολέμου, αλλά ένα εργαλείο προστασίας που συνδέεται κυρίως με το νόμισμα, τον πληθωρισμό, τα επιτόκια και τη γενικότερη νομισματική πολιτική.
Ο πόλεμος δεν έφερε τύπωμα χρήματος, έφερε ακριβό πετρέλαιο
Για να κατανοήσει κανείς αυτή τη βίαιη διόρθωση, πρέπει πρώτα να σκεφτεί τον ρόλο του χρυσού στην οικονομία. Ο χρυσός θεωρείται ασφαλές καταφύγιο όταν οι κυβερνήσεις τυπώνουν μεγάλες ποσότητες χρήματος, όταν τα νομίσματα αποδυναμώνονται και όταν οι πολίτες φοβούνται ότι η αξία των χρημάτων τους διαβρώνεται από τον πληθωρισμό. Με απλά λόγια, ο χρυσός είναι μια ασφάλεια απέναντι στη φθορά του νομίσματος και στην υπερβολική ρευστότητα. Όμως, στην παρούσα φάση, ο πόλεμος στο Ιράν δεν παρήγαγε αυτό το αποτέλεσμα. Δεν έφερε άμεσα νέο κύμα νομισματικής χαλάρωσης ούτε νέο τύπωμα χρήματος. Έφερε κάτι διαφορετικό και πολύ πιο συγκεκριμένο: ακριβό πετρέλαιο. Η άνοδος της τιμής του πετρελαίου στα 120 δολάρια σήμανε αμέσως αύξηση του κόστους μεταφορών, ενέργειας και παραγωγής. Αυτό σημαίνει ότι η πίεση στις τιμές δεν προήλθε από χαλαρό χρήμα, αλλά από το ενεργειακό κόστος. Και εκεί ακριβώς αλλάζει η συμπεριφορά των αγορών.
Όταν ο πληθωρισμός ανεβαίνει επειδή ακριβαίνει η ενέργεια, οι κεντρικές τράπεζες δεν τείνουν να χαλαρώνουν τη στάση τους, αλλά να την κάνουν πιο σκληρή. Αντί να ρίχνουν χρήμα στην αγορά, σφίγγουν τη νομισματική πολιτική και ανεβάζουν τα επιτόκια για να περιορίσουν τις πληθωριστικές πιέσεις. Αυτό είναι το πρώτο μεγάλο πλήγμα για τον χρυσό. Διότι σε ένα περιβάλλον όπου τα επιτόκια ανεβαίνουν, ο χρυσός γίνεται λιγότερο ελκυστικός σε σύγκριση με άλλα εργαλεία που αποφέρουν απόδοση. Εάν ένας επενδυτής μπορεί να κερδίσει από μια κατάθεση ή από ένα ομόλογο, τότε ο χρυσός χάνει μέρος της ελκυστικότητάς του, επειδή δεν δίνει τόκο, δεν δίνει μέρισμα και δεν παράγει εισόδημα. Παραμένει ένα περιουσιακό στοιχείο που απλώς διακρατείται, χωρίς να «δουλεύει» για τον κάτοχό του. Σε εποχές χαμηλών επιτοκίων αυτό δεν είναι τόσο σοβαρό πρόβλημα. Σε εποχές όμως όπου το χρήμα ακριβαίνει, ο χρυσός αρχίζει να μοιάζει λιγότερο χρήσιμος στα μάτια πολλών επενδυτών.
Το ισχυρό δολάριο και η ανάγκη για άμεση ρευστότητα
Το δεύτερο χτύπημα για τον χρυσό προέρχεται από το δολάριο. Όταν οι αγορές προεξοφλούν άνοδο επιτοκίων ή γενικότερα μια πιο σκληρή νομισματική στάση, το αμερικανικό νόμισμα συνήθως ενισχύεται. Το ισχυρό δολάριο αφαιρεί λάμψη από τον χρυσό, επειδή κάνει ακριβότερη την αγορά του για όσους επενδύουν με άλλα νομίσματα και ταυτόχρονα προσφέρει ένα εναλλακτικό «καταφύγιο» με πολύ μεγαλύτερη ευκολία και ρευστότητα. Έτσι, αντί οι επενδυτές να μετακινηθούν μαζικά προς τον χρυσό, ένα μέρος τους μετακινείται προς το δολάριο, το οποίο σε τέτοιες περιόδους αποκτά ακόμη μεγαλύτερη ισχύ. Η σχέση αυτή εξηγεί γιατί ένας πόλεμος δεν συνεπάγεται πάντα άνοδο του χρυσού. Αν ο πόλεμος ενισχύει το δολάριο και την προσδοκία υψηλών επιτοκίων, τότε μπορεί να λειτουργήσει τελικά εις βάρος του πολύτιμου μετάλλου.
Υπάρχει, όμως, και ένας τρίτος, πιο πρακτικός και συχνά πιο βίαιος λόγος. Σε περιόδους μεγάλης αναταραχής, πολλοί επενδυτές γράφουν απώλειες σε άλλες αγορές, κυρίως σε μετοχές ή σε άλλα ριψοκίνδυνα προϊόντα. Όταν χρειάζονται επειγόντως μετρητά για να καλύψουν ζημιές, εγγυήσεις ή άλλες πιέσεις, πουλάνε αυτό που μπορεί να ρευστοποιηθεί εύκολα και γρήγορα. Και ο χρυσός είναι ακριβώς αυτό: ένα από τα πιο εύκολα ρευστοποιήσιμα περιουσιακά στοιχεία στον κόσμο. Με άλλα λόγια, λειτουργεί σαν το «ρευστό» του πλανήτη. Αυτό σημαίνει ότι, όταν η αγορά ζορίζεται, δεν τον κρατούν όλοι ως ιερό καταφύγιο. Πολλοί τον θυσιάζουν πρώτον, γιατί έχει αξία και δεύτερον, γιατί μπορεί να πουληθεί άμεσα. Έτσι εξηγείται γιατί σε φάσεις πανικού ο χρυσός μερικές φορές δεν ανεβαίνει, αλλά πέφτει μαζί με άλλες αγορές.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι αν αυτή η πτώση θα συνεχιστεί ή αν ο χρυσός θα επιστρέψει. Το σενάριο που περιγράφεται είναι σαφές. Αν ο πόλεμος παραταθεί και η οικονομία αρχίσει να καταρρέει, τότε οι κυβερνήσεις θα αναγκαστούν αργά ή γρήγορα να αλλάξουν στάση. Θα χρειαστεί να στηρίξουν την αγορά, να μοιράσουν ξανά χρήμα και να κινηθούν προς πολιτικές που αποδυναμώνουν το νόμισμα. Σε εκείνη τη φάση, ο χρυσός θα επανέλθει στον κλασικό του ρόλο ως ασφαλές καταφύγιο απέναντι στην απώλεια αγοραστικής αξίας του χρήματος. Τότε είναι πιθανό να ξαναπάρει την ανηφόρα. Προς το παρόν, όμως, η αγορά του στέλνει άλλο μήνυμα: σε αυτή τη φάση της κρίσης, ο μεγαλύτερος φόβος δεν είναι ακόμη η υποτίμηση του χρήματος, αλλά το ακριβό κόστος της ενέργειας, η σκληρότερη νομισματική πολιτική και η δίψα για άμεσα μετρητά.
Τελευταίες Ειδήσεις
- «Για να το συνδέσω με την Ιθάκη»: Το επικό σκίτσο του Πετρουλάκη για το νέο κόμμα Τσίπρα, για το οποίο μιλούν όλοι σήμερα
- Τα Μερομήνια προβλέπουν «σκληρό» καλοκαίρι: Ποιος θα είναι ο πιο δύσκολος μήνας
- Τεκτονικές αλλαγές σε νέα δημοσκόπηση: Τα 2 κόμματα που εξαφάνισε ο Τσίπρας με το καλημέρα
