Το δίλημμα με τις «διπλές κάλπες» είναι ότι υπόσχονται νομιμοποίηση, αλλά μπορούν να παράγουν το ακριβώς αντίθετο
Η συζήτηση για προεδρικές εκλογές και δημοψήφισμα στην Ουκρανία επιστρέφει στο τραπέζι, αυτή τη φορά με συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα να κυκλοφορούν σε δυτικές πρωτεύουσες.
Σύμφωνα με Reuters και Financial Times, στο τραπέζι βρίσκεται σχέδιο ανακοίνωσης «οδικού χάρτη» από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι στις 24 Φεβρουαρίου 2026, με στόχο ψηφοφορίες μέσα στον Μάιο.
Το πλαίσιο, όμως, είναι νομικά και πρακτικά ναρκοθετημένο: η Ουκρανία βρίσκεται σε καθεστώς στρατιωτικού νόμου, οι μάχες συνεχίζονται, εκατομμύρια πολίτες είναι εκτοπισμένοι ή στο εξωτερικό και σημαντικά τμήματα της χώρας παραμένουν υπό ρωσικό έλεγχο.
Γιατί τώρα οι εκλογές; Ποιος πιέζει;
Οι τελευταίες πληροφορίες συνδέουν τη νέα κινητικότητα με τις συζητήσεις Ουκρανίας-ΗΠΑ για ένα ειρηνευτικό πλαίσιο. Σύμφωνα με το Reuters, η Ουάσιγκτον πιέζει για συμφωνία έως την άνοιξη-αρχές καλοκαιριού, ενώ γίνεται λόγος για σενάριο που θα έφερνε μαζί εκλογές και δημοψήφισμα (ώστε μια συμφωνία να αποκτήσει ισχυρή πολιτική νομιμοποίηση).
Την ίδια στιγμή, η ΕΕ επιδιώκει να «μπει» πιο ενεργά στη διαμόρφωση των όρων, με την Κάγια Κάλας να προαναγγέλλει λίστα ευρωπαϊκών απαιτήσεων καθώς επίσης και παραχωρήσεων που πρέπει να ζητηθούν από τη Ρωσία (π.χ. επιστροφή απαχθέντων παιδιών, περιορισμοί στις ρωσικές στρατιωτικές δυνατότητες), χρησιμοποιώντας ως μοχλό πίεσης τα «παγωμένα» ρωσικά περιουσιακά στοιχεία στην Ευρώπη.
«Κλειδί» ο στρατιωτικός νόμος
Σύμφωνα με την ουκρανική νομοθεσία, κατά τη διάρκεια στρατιωτικού νόμου απαγορεύονται:
- η αλλαγή του Συντάγματος
- οι εκλογές (προεδρικές, βουλευτικές, αυτοδιοικητικές)
- τα δημοψηφίσματα
Παράλληλα, το ουκρανικό Σύνταγμα «κλειδώνει» τη συνέχεια της εξουσίας: ο πρόεδρος ασκεί τα καθήκοντά του μέχρι να αναλάβει ο νεοεκλεγείς. Και για τη Βουλή προβλέπεται ότι αν λήξει η θητεία της υπό στρατιωτικό νόμο, παρατείνεται έως ότου συγκληθεί η πρώτη συνεδρίαση της νέας Βουλής μετά την άρση του.
Πρακτικά, για να γίνουν εκλογές απαιτείται λήξη του στρατιωτικού νόμου, είτε νομοθετικές αλλαγές.
Ταυτόχρονα, το Σύνταγμα ορίζει ότι ζητήματα αλλαγής εδάφους επιλύονται αποκλειστικά με δημοψήφισμα. Ταυτόχρονα απαγορεύει δημοψήφισμα για φόρους, προϋπολογισμό και αμνηστία.
Ο νόμος για το δημοψήφισμα προβλέπει ενδεικτικά ότι αντικείμενο μπορεί να είναι, μεταξύ άλλων, ζήτημα «εθνικής σημασίας», αλλαγή εδάφους ή κατάργηση νόμου. Όμως περιέχει και ένα κρίσιμο πρακτικό «STOP»: δεν μπορεί να διεξαχθεί ταυτόχρονα με εθνικές εκλογές. Άρα, εάν σχεδιάζεται διπλή κάλπη, θα απαιτούνταν αλλαγή κανόνων ή διάσπαση σε διαφορετικές ημερομηνίες.
Το εμπόδιο
Ο επικεφαλής της Κεντρικής Εκλογικής Επιτροπής (CEC), Όλεχ Ντιντένκο, έχει προειδοποιήσει ότι δεν πρέπει να στηθεί βιαστικά μια μεταπολεμική κάλπη αφού υποδομές έχουν χτυπηθεί, ο εκλογικός κατάλογος χρειάζεται δουλειά, υπάρχουν εκατομμύρια πρόσφυγες στο εξωτερικό, ενώ χιλιάδες υπηρετούν στο μέτωπο.
Οι εκλογικές αρχές έχουν υπολογίσει ότι απαιτούνται περίπου έξι μήνες για να οργανωθεί εκλογική διαδικασία υπό τις σημερινές συνθήκεςμ κάτι που κάνει τον Μάιο να μοιάζει αισιόδοξος στόχος, σύμφωνα με το Reuters.
Τι αλλάζει αν βγει νέα κυβέρνηση
Αν η Ουκρανία καταφέρει να φτάσει σε εκλογές και προκύψει νέα ηγεσία (νέος πρόεδρος και πιθανότατα αναδιάταξη κοινοβουλευτικών ισορροπιών σε δεύτερο χρόνο), το «τι θα αλλάξει» εξαρτάται από δύο σταθερές:
Το νομικό πλαίσιο (στρατιωτικός νόμος, συνταγματικές πρόνοιες) δεν αλλάζει με πολιτική βούληση από τη μία μέρα στην άλλη. Άρα μια νέα κυβέρνηση θα κληρονομήσει τους ίδιους περιορισμούς για το πώς επιτρέπεται να προχωρήσει σε θεσμικές κινήσεις.
Το εξωτερικό πακέτο (ασφάλεια, βοήθεια, εγγυήσεις) είναι μέρος της διαπραγμάτευσης. Τα ρεπορτάζ δείχνουν ότι οι ΗΠΑ «δένουν» τις εγγυήσεις ασφαλείας με την πορεία μιας συμφωνίας, ενώ η ΕΕ θέλει να βάλει δικούς της όρους προς τη Ρωσία.
Μια νέα κυβέρνηση θα μπορούσε να σκληρύνει τη γραμμή ρισκάροντας όμως να μπει σε πιο δύσκολη διαπραγμάτευση για εγγυήσεις και στήριξη ή να επιδιώξει συμβιβασμό πιο γρήγορα, επιχειρώντας να τον «κλειδώσει» με δημοψήφισμα για να μειώσει εσωτερικές αμφισβητήσεις παίρνοντας, όμως, το ρίσκο κοινωνικής πόλωσης και πολιτικού κόστους.
Σε κάθε περίπτωση, η αλλαγή κυβέρνησης δεν εξαφανίζει το δεδομένο πως η Ρωσία παραμένει συνομιλητής με δικούς της στόχους και το τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Το σενάριο για απόρριψη της συμφωνίας με τη Ρωσία με δημοψήφισμα
Εδώ τα ενδεχόμενα είναι πιο «ωμά», γιατί το δημοψήφισμα θα λειτουργούσε ως πολιτική σφραγίδα: αν πέσει, πέφτει μαζί του και η δυνατότητα της κυβέρνησης να παρουσιάσει τη συμφωνία ως κοινωνική εντολή.
Πρακτικά, η απόρριψη σημαίνει επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Σε ένα περιβάλλον όπου οι ΗΠΑ πιέζουν για χρονοδιάγραμμα και η ΕΕ προσπαθεί να προσθέσει όρους προς τη Ρωσία, μια απόρριψη θα «παγώσει» το momentum.
Ταυτόχρονα θα επικρατήσει και πολιτική αστάθεια στο εσωτερικό αφού η απόρριψη μπορεί να οδηγήσει σε κρίση εμπιστοσύνης προς την κυβέρνηση, ανασχηματισμούς ή ακόμη και νέο κύκλο πρόωρων πολιτικών συγκρούσεων.
Θα ενισχυθεί η αβεβαιότητα για τις εγγυήσεις αφού όταν το διεθνές σκέλος (ιδίως από την πλευρά των ΗΠΑ) εμφανίζεται δεμένο με την πορεία συμφωνίας, μια απόρριψη θα ανοίξει συζήτηση για το τι ακριβώς συνεχίζει να προσφέρεται και με ποιους όρους.
Αν το περιεχόμενο αγγίζει ζήτημα εδάφους, το ίδιο το Σύνταγμα δείχνει ότι τέτοια θέματα περνούν από δημοψήφισμα. Άρα ένα όχι δεν είναι απλώς πολιτικό μήνυμα, είναι θεσμικό φρένο.
Τελευταίες Ειδήσεις
- Καμία φασαρία μέχρι τις εκλογές: Φρένο σε προανακριτικές και εξεταστικές
- «Διαβολοβδομάδα» για Σκέρτσο: Τον κάνουν σάκο του μποξ για να μην ακουμπήσουν τον Κυριάκο
- Όλοι κοιτούν προς Τσίπρα
