30 χρόνια μετά, η κρίση των Ιμίων παραμένει ορόσημο για το Αιγαίο και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις
Τριάντα χρόνια μετά, η κρίση των Ιμίων παραμένει μια τομή στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, καθώς σε λίγες μόλις εβδομάδες συμπύκνωσε όλη την ελληνοτουρκική διαμάχη των τελευταίων πολλών αιώνων, καθώς και τα όρια της αποτρεπτικής ισχύος, αλλά και τις αδυναμίες της πολιτικής διαχείρισης. Ξεκίνησε αθόρυβα, όταν τον Δεκέμβριο του 1995 προσάραξε το τουρκικό φορτηγό πλοίο «Φιγκέν Ακάτ» σε αβαθή κοντά στη Μικρή Ίμια. Ο Τούρκος καπετάνιος αρνήθηκε να ρυμουλκηθεί από ελληνικά ρυμουλκά καθώς ισχυρίστηκε ότι βρισκόταν σε τουρκικό έδαφος, η Ελλάδα διαμήνυσε στην Άγκυρα ότι μόνο με ελληνικά ρυμουλκά θα φύγει από εκεί το καράβι, οι Τούρκοι απάντησαν ότι δεν τους «καίει» το καράβι αλλά είχαν θέμα με το καθεστώς των Ιμίων κι έτσι ξεκίνησε η κρίση που κορυφώθηκε στις 31 Ιανουαρίου 1996.
Στις αρχές του μήνα, η ελληνική πλευρά απαντά καθυστερημένα και απορρίπτει τη διακοίνωση, ενώ το Υπουργείο Εξωτερικών δίνει εντολή για αυξημένη επαγρύπνηση στην περιοχή, την ώρα που στο εσωτερικό η πολιτική σκηνή κλυδωνίζεται. Ο Ανδρέας Παπανδρέου, ήδη βαριά άρρωστος, παραιτείται στις 15 Ιανουαρίου και μπαίνει στο Ωνάσειο, ανοίγοντας τον δρόμο για την εκλογή του Κώστα Σημίτη, κι έτσι η διαχείριση μιας εν εξελίξει κρίσης περνά σε νέα κυβέρνηση με εύθραυστες ισορροπίες. Η Ελλάδα ήταν άτυχη γιατί βρισκόταν σε πολιτική αστάθεια και οι αποφάσεις δεν ήταν καίριες και συντονισμένες.
Μια από τις πρώτες στιγμές που σημάδεψαν την κρίση είναι η κίνηση του δημάρχου Καλύμνου, Δημήτρη Διακομιχάλη, ο οποίος στις 26 Ιανουαρίου ύψωσε την ελληνική σημαία σε μία από τις βραχονησίδες, συνοδευόμενος από τοπικούς παράγοντες. Η ενέργεια, ενταγμένη στη λογική της τοπικής αντίδρασης απέναντι στην αμφισβήτηση, επρόκειτο να αποκτήσει διεθνείς διαστάσεις, καθώς λίγες ώρες αργότερα Τούρκοι δημοσιογράφοι αποβιβάζονται στην Ίμια, κατεβάζουν την ελληνική σημαία και υψώνουν την τουρκική, μετατρέποντας μια διαφορά χαρτών σε τηλεοπτική σύγκρουση σημαιών. Λες κι από αυτό το παρανοϊκό ανέβα-κατέβα θα καθοριζόταν η κατοχή των Ιμίων. Μιας παγιωμένης κατά τα άλλα κατάστασης, που είχε παραχωρηθεί στην Ελλάδα από το σύμφωνο του 1932 μεταξύ Ιταλών και Τούρκων κι αργότερα από τη συμφωνία των Παρισίων. Η εικόνα αυτή, έπαιζε παντού κι άσκησε πίεση πλέον στις δύο κυβερνήσεις να αντιδράσουν όχι μόνο με διπλωματικές νότες αλλά και με στρατιωτικά μέσα, ώστε να δείξουν στο εσωτερικό τους κοινό ότι δεν υποχωρούν.
Τα ΟΥΚ και η σημαία στην Ανατολική Ίμια
Ακολούθησε μια ραγδαία κλιμάκωση στο πεδίο. Στις 28 και 29 Ιανουαρίου, το ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό υπέστειλε την τουρκική σημαία κι επανέφερε την ελληνική, ενώ την ίδια νύχτα Ελλήνες ΟΥΚ καταλαμβάνουν τη μία βραχονησίδα, δημιουργώντας ένα τετελεσμένο παρουσία σημαίας και στρατιωτικού αποσπάσματος. Η Τουρκία απαντά με μαζική παρουσία πλοίων στην περιοχή και με δική της απόβαση σε γειτονική νησίδα, μεταφέροντας την αντιπαράθεση από το επίπεδο συμβολισμών στο επίπεδο ανταγωνιστικών στρατιωτικών ερεισμάτων. Ταυτόχρονα, σε Έβρο και νησιά κηρύχθηκε μερική επιστράτευση και οι Ένοπλες Δυνάμεις τέθηκαν σε επιφυλακή, ενώ στην Αθήνα οι διαβουλεύσεις ήταν συνεχείς και πύκνωναν τα σήματα σκληρής ρητορικής και από τις δύο πλευρές.
Η νύχτα της 30ής προς 31η Ιανουαρίου 1996 είναι το απόγειο και το τραγικό αποτύπωμα της κρίσης. Στο Αιγαίο, πλοία των δύο στόλων βρίσκονται σε απόσταση αναπνοής, με τα ραντάρ και τα πυροβόλα τους στραμμένα το ένα στο άλλο, ενώ ειδικές δυνάμεις έχουν ήδη αποβιβαστεί στις βραχονησίδες ή βρίσκονται σε απόσταση μερικών λεπτών. Λίγο μετά τις 05:00, το ελικόπτερο Agusta Bell 212 του Πολεμικού Ναυτικού, που είχε απογειωθεί για αναγνώριση και έλεγχο πιθανής τουρκικής απόβασης, συντρίβεται στη θάλασσα, παρασύροντας στον θάνατο τους τρεις αξιωματικούς του πληρώματος και χαράσσοντας ένα διαρκές τραύμα στη συλλογική μνήμη. Η τραγωδία του ελικοπτέρου συμπυκνώνει, σε ένα μόνο γεγονός, την ένταση, το επιχειρησιακό ρίσκο και τα ανθρώπινα διακυβεύματα μιας κρίσης που μέχρι τότε είχε διαχειριστεί σαν «παιχνίδι σημαιών».
Το ξημέρωμα βρίσκει την Ουάσιγκτον να παρεμβαίνει αποφασιστικά, με το γνωστό δόγμα «no ships, no troops, no flags», επιβάλλοντας ουσιαστικά την επιστροφή στο status quo ante, χωρίς ελληνική ή τουρκική σημαία και χωρίς στρατεύματα στις βραχονησίδες. Η αποκλιμάκωση αποτρέπει τον πόλεμο, αλλά αφήνει πίσω της ένα αίσθημα πικρίας και ήττας στην ελληνική κοινωνία, που βλέπει την κυριαρχία να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα διαπραγμάτευσης υπό πίεση. Από εκείνη τη νύχτα, οι «γκρίζες ζώνες» μπήκαν στο λεξιλόγιο των ελληνοτουρκικών, ενώ η νύχτα των Ιμίων έγινε σημείο αναφοράς για τον τρόπο που η Ελλάδα αντιλαμβάνεται την αποτροπή, τη διπλωματία και τον ρόλο των συμμάχων της στο Αιγαίο. Τριάντα χρόνια μετά, οι στιγμές-κλειδιά της κρίσης φωτίζουν ακόμη τα όρια ανάμεσα στην ψυχραιμία και την κλιμάκωση, αλλά και το υψηλό κόστος κάθε λάθους, όταν η Ιστορία γράφεται σε μια… χούφτα νύχτες.
Τελευταίες Ειδήσεις
- Οι πρώην πρωθυπουργοί πιέζουν το Μαξίμου: Σαμαράς στο 90’, γρίφος ο Καραμανλής
- Το πολιτικό σαλόνι στον Βενιζέλο
- To ΠΑΣΟΚ κρατά «ζεστή» την 4ημερη εργασία
