Δύο σημαντικά ραντεβού αναμένονται κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους: η εκπνοή της διμερούς αμερικανορωσικής συνθήκης New Start στις 5 Φεβρουαρίου και η Revcon, η διάσκεψη αναθεώρησης της Συνθήκης Μη Διάδοσης των πυρηνικών όπλων (NPT)
Το διεθνές πλαίσιο ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών βαδίζει προς περαιτέρω αποδόμηση το 2026, εξέλιξη που εντείνει τους κινδύνους για μια πυρηνική κρίση δύσκολα διαχειρίσιμη στη σημερινή ασταθή διεθνή πραγματικότητα. Κατά το πρώτο εξάμηνο του έτους αναμένονται δύο κομβικές εξελίξεις: η λήξη, στις 5 Φεβρουαρίου, της διμερούς συνθήκης New START μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ρωσίας και, τον Απρίλιο στη Νέα Υόρκη, η Διάσκεψη Αναθεώρησης (RevCon) της Συνθήκης Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων (NPT), που αποτελεί τον θεμέλιο λίθο της παγκόσμιας πυρηνικής ασφάλειας.
Η RevCon συγκαλείται ανά τέσσερα ή πέντε χρόνια με βασικό στόχο τη διατήρηση της βιωσιμότητας της NPT. Ωστόσο, στις δύο τελευταίες διασκέψεις τα 191 συμβαλλόμενα κράτη δεν κατόρθωσαν να καταλήξουν σε κοινό τελικό κείμενο — και οι περισσότεροι αναλυτές θεωρούν πιθανή μια ανάλογη αποτυχία και το 2026. Η πρόεδρος του Bulletin of the Atomic Scientists, Alexandra Bell, προειδοποίησε ήδη από τις αρχές Δεκεμβρίου ότι η επερχόμενη RevCon θα είναι «εξαιρετικά δύσκολη», εκτιμώντας πως «οι προοπτικές του συστήματος ελέγχου των πυρηνικών είναι ιδιαίτερα δυσοίωνες».
Ανάλογη είναι και η τοποθέτηση του Ρώσου ειδικού Αντον Χλοπκόφ, διευθυντή του Κέντρου Σπουδών Ενέργειας και Ασφάλειας (CENESS) στη Μόσχα, ο οποίος σε διαδικτυακή εκδήλωση του ΟΗΕ μίλησε για «σχεδόν καθολική αποξήλωση» του υφιστάμενου πλαισίου. Όπως τόνισε, στη σημερινή συγκυρία «ο ρεαλισμός επιβάλλει να προστατευθεί ό,τι έχει απομείνει».
Ένα όλο και πιο σκοτεινό πυρηνικό περιβάλλον
Το 2025 επιδείνωσε περαιτέρω το κλίμα: από τα αμερικανικά πλήγματα σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις και τις ρωσικές δοκιμές πυρηνοκίνητων πυραύλων, έως τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για ενδεχόμενη επανέναρξη πυρηνικών δοκιμών. Όλα αυτά, όπως επισημαίνει η Emmanuelle Maitre από το γαλλικό Fondation pour la recherche stratégique (FRS), καταδεικνύουν ότι «το οικοδόμημα του ελέγχου των εξοπλισμών καταρρέει». Το σύστημα αυτό οικοδομήθηκε επί δεκαετίες γύρω από τον άξονα Ουάσινγκτον–Μόσχας. Σήμερα, όμως, η άνοδος της Κίνας και η ραγδαία τεχνολογική πρόοδος το καθιστούν ολοένα και πιο ανεπαρκές. Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενων εντάσεων, δεν έχει ακόμη βρεθεί τρόπος προσαρμογής του πλαισίου στις νέες συνθήκες.
Η Hua Han από το Πανεπιστήμιο του Πεκίνου σημειώνει ότι η σύγκλιση πυρηνικών και συμβατικών δυνατοτήτων, σε συνδυασμό με τεχνολογίες αιχμής —όπως τα υπερηχητικά όπλα ή το αμερικανικό πρόγραμμα Golden Dome— μετασχηματίζουν την κλασική πυρηνική αποτροπή σε μια πολυδιάστατη έννοια.
Η Κίνα και το τέλος της διπολικής ισορροπίας
Η μετάβαση από το διπολικό μοντέλο του Ψυχρού Πολέμου σε ένα τριπολικό σχήμα δημιουργεί, σύμφωνα με τους ειδικούς, πολύ πιο σύνθετους υπολογισμούς αποτροπής. Η ενισχυόμενη συνεργασία Πεκίνου–Μόσχας περιπλέκει το στρατηγικό τοπίο, κυρίως στην Ευρώπη και στην περιοχή Ασίας–Ειρηνικού. Σε αυτό το πλαίσιο, η λήξη της New START —η οποία θέτει ανώτατα όρια στα πυρηνικά οπλοστάσια και προβλέπει μηχανισμούς επιθεώρησης— θεωρείται ιδιαίτερα πιθανή. Όπως υπενθυμίζει η Emmanuelle Maitre, πολλοί από τους πρακτικούς μηχανισμούς ελέγχου έχουν ήδη αδρανοποιηθεί, με μοναδικό εναπομείναν στοιχείο την εθελοντική τήρηση των συμφωνημένων ορίων.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, μέρος της στρατηγικής κοινότητας θεωρεί, σύμφωνα με τον Robert Peters του Heritage Foundation, ότι η χώρα δεν πρέπει να δεσμεύεται αποκλειστικά σε συμφωνίες με τη Ρωσία. Την ίδια στιγμή, η Κίνα —παρότι επεκτείνει ραγδαία το πυρηνικό της οπλοστάσιο— απορρίπτει τη συμμετοχή σε τριμερή διαπραγμάτευση. Το International Institute for Strategic Studies (IISS) επισημαίνει ότι η Κίνα προσθέτει περίπου 100 νέες πυρηνικές κεφαλές ετησίως και διαθέτει πλέον περισσότερες βάσεις διηπειρωτικών βαλλιστικών πυραύλων από τις ΗΠΑ, γεγονός που η New START αδυνατεί να αντιμετωπίσει.
Μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι χωρίς άμεσο σοκ
Παρά ταύτα, οι αναλυτές δεν αναμένουν άμεσες δραματικές εξελίξεις μετά τις 6 Φεβρουαρίου. Όπως τονίζεται τόσο στην Ουάσινγκτον όσο και στη Μόσχα, τα περιθώρια ταχείας ενίσχυσης των πυρηνικών δυνατοτήτων είναι περιορισμένα και προσκρούουν σε τεχνικούς και επιχειρησιακούς φραγμούς. Ωστόσο, η σταδιακή εγκατάλειψη των εργαλείων ελέγχου αυξάνει μακροπρόθεσμα τον κίνδυνο μιας σοβαρής πυρηνικής κρίσης. Σε έναν κόσμο χωρίς αποτελεσματικούς μηχανισμούς συλλογικής διαχείρισης, η προσφυγή στη στρατιωτική ισχύ θα καθίσταται όλο και πιο πιθανή. Ακόμη κι αν η RevCon δεν καταλήξει σε συμφωνία, οι συνέπειες δεν θα είναι άμεσες, τονίζει η Emmanuelle Maitre. Όσο όμως αποδυναμώνεται η NPT, τόσο μειώνονται οι δυνατότητες για συντονισμένες και συλλογικές λύσεις σε μελλοντικές κρίσεις.
Τελευταίες Ειδήσεις
- Ριψοκίνδυνη απόφαση της Μαρίας Καρυστιανού…
- Αιφνιδιασμός Σαμαρά με 10%
- Τσίπρας, Καρυστιανού ή Ανδρουλάκης; Ποιον βλέπουν οι δημοσκόποι φαβορί για τη δεύτερη θέση
