Η Ευρώπη μετά τους δασμούς: Κέρδισε χρόνο στις ΗΠΑ, χάνει έδαφος απέναντι στην Κίνα
Όταν ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε στις 2 Απριλίου σαρωτικούς «ανταποδοτικούς» δασμούς στις εισαγωγές των ΗΠΑ, η αντίδραση στις αγορές και στις κυβερνήσεις ήταν άμεση. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία μόλις επιχειρούσε να αφήσει πίσω της την ενεργειακή κρίση και τον επίμονα υψηλό πληθωρισμό, το σοκ έμοιαζε ικανό να ανακόψει την εύθραυστη ανάκαμψη. Οκτώ μήνες αργότερα, και μετά την εμπορική συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ στα τέλη Ιουλίου, το κλίμα έχει αλλάξει αισθητά. Οι αρχικοί φόβοι για κατάρρευση των ευρωπαϊκών εξαγωγών δεν επιβεβαιώθηκαν. Αντίθετα, το επίκεντρο των ανησυχιών μετατοπίζεται πλέον αλλού: στη ραγδαία αύξηση των εισαγωγών από την Κίνα και στη διεύρυνση του εμπορικού ελλείμματος της Ευρώπης με τον ασιατικό γίγαντα.
Ανάκαμψη ταχύτερη από τις προβλέψεις
Η οικονομική δραστηριότητα στην Ευρωζώνη επιταχύνθηκε περισσότερο απ’ ό,τι ανέμεναν οι αναλυτές μετά το δασμολογικό σοκ. Οι εξαγωγές επανήλθαν σε ανοδική τροχιά στο τρίτο τρίμηνο, έπειτα από τη συγκυριακή κάμψη του δεύτερου, η οποία συνδέθηκε με την έντονη «προαγορά» ευρωπαϊκών προϊόντων τον Μάρτιο από αμερικανικές επιχειρήσεις που έσπευσαν να δημιουργήσουν αποθέματα πριν από την εφαρμογή των δασμών. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, το ΑΕΠ της Ευρωζώνης αυξήθηκε με ετήσιο ρυθμό 1,4% στο τρίτο τρίμηνο του 2025, έναντι 1,3% στο τέλος του 2024. Τον Σεπτέμβριο, η αξία των εξαγωγών της ΕΕ προς τις ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 15,4%, παρά το γεγονός ότι το ευρώ ήταν σημαντικά ανατιμημένο έναντι του δολαρίου, καθιστώντας τα ευρωπαϊκά προϊόντα ακριβότερα στην αμερικανική αγορά. Την ίδια περίοδο, το εμπορικό πλεόνασμα της ΕΕ έναντι των ΗΠΑ διευρύνθηκε.
Η εικόνα στο 9μηνο και η ελληνική περίπτωση
Στο διάστημα Ιανουαρίου–Σεπτεμβρίου, οι εξαγωγές της ΕΕ προς τις ΗΠΑ αυξήθηκαν κατά 9,4%, με το διμερές πλεόνασμα να ενισχύεται περαιτέρω. Πιο συγκρατημένη, αλλά θετική, ήταν η εικόνα για την Ελλάδα. Σύμφωνα με στοιχεία του Πανελλήνιου Συνδέσμου Εξαγωγέων, η αξία των ελληνικών εξαγωγών προς τις ΗΠΑ αυξήθηκε κατά 1,7% στο 9μηνο. Συνολικά, οι ελληνικές εξαγωγές –εξαιρουμένων των καυσίμων, των οποίων οι τιμές εμφανίζουν έντονες διακυμάνσεις– ενισχύθηκαν κατά 2,7% έως τον Οκτώβριο, ενώ το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου μειώθηκε κατά 6%. Πρόκειται για ενδείξεις ανθεκτικότητας σε ένα διεθνές περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας.
Γιατί άντεξαν οι εξαγωγές
Παρότι είναι ακόμη νωρίς για οριστικά συμπεράσματα, η μέχρι τώρα εικόνα δείχνει ότι οι ευρωπαϊκές εξαγωγές άντεξαν τους αμερικανικούς δασμούς για τρεις βασικούς λόγους:
- Η εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ, η οποία περιόρισε τους δασμούς στο 15% για τα περισσότερα ευρωπαϊκά προϊόντα, χαμηλότερα από το αρχικό 20% και πολύ κάτω από το 25% που είχε απειληθεί. Έτσι, η ΕΕ βρέθηκε σε ευνοϊκότερη θέση σε σχέση με ανταγωνιστές της.
- Η επιτάχυνση εμπορικών συμφωνιών με τρίτες χώρες, που βοήθησε στη γεωγραφική διαφοροποίηση των εξαγωγών.
- Οι περιορισμένες βραχυπρόθεσμες δυνατότητες της αμερικανικής οικονομίας να υποκαταστήσει άμεσα τις ευρωπαϊκές εισαγωγές με εγχώρια παραγωγή.
Διεθνή οικονομικά μέσα επισημαίνουν ότι, παρά τη ρητορική προστατευτισμού, η εξάρτηση των αμερικανικών επιχειρήσεων από ευρωπαϊκά ενδιάμεσα και τελικά προϊόντα λειτούργησε ως «μαξιλάρι» απέναντι στους δασμούς.
Το πραγματικό σοκ έρχεται από την Κίνα
Εκεί όπου ο αντίκτυπος των δασμών γίνεται πιο έντονος είναι στο μέτωπο των ευρωπαϊκών εισαγωγών – και κυρίως αυτών από την Κίνα. Σύμφωνα με στοιχεία της κινεζικής τελωνειακής υπηρεσίας, οι εξαγωγές της Κίνας προς την ΕΕ αυξήθηκαν κατά 14,8% τον Νοέμβριο σε ετήσια βάση, υπερβαίνοντας κατά πολύ τον ρυθμό αύξησης των συνολικών κινεζικών εξαγωγών. Η εξέλιξη αυτή ενισχύεται και από την ανατίμηση του ευρώ έναντι του γουάν. Αξιοσημείωτο είναι ότι οι εισαγωγές από την Κίνα αφορούν πλέον προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας – ηλεκτρονικές συσκευές, αυτοκίνητα, ρομπότ και ημιαγωγούς – που χρησιμοποιούνται άμεσα στη βιομηχανική παραγωγή της Ευρώπης. Σε συνδυασμό με την εξασθένιση των ευρωπαϊκών εξαγωγών προς την Κίνα, το διμερές εμπορικό έλλειμμα της ΕΕ διογκώνεται και εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει φέτος κατά πολύ τα περσινά επίπεδα, τα οποία ανέρχονταν σε περίπου 300 δισ. ευρώ.
Η «παράπλευρη απώλεια» του εμπορικού πολέμου
Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει τους φόβους που είχαν διατυπωθεί ήδη από την έναρξη του εμπορικού πολέμου ΗΠΑ–Κίνας: ότι η Ευρώπη θα δεχόταν έμμεσο πλήγμα, καθώς το Πεκίνο θα επιχειρούσε να ανακατευθύνει τις εξαγωγές του από την αμερικανική αγορά προς την Ευρώπη και άλλες περιοχές. Δεν είναι τυχαίο ότι η Κίνα κατέγραψε στο 11μηνο Ιανουαρίου–Νοεμβρίου πλεόνασμα-ρεκόρ στο συνολικό εμπορικό ισοζύγιο, που ξεπέρασε το 1 τρισ. δολάρια. Ορισμένοι διεθνείς αναλυτές τη χαρακτηρίζουν ήδη ως τον «σιωπηλό κερδισμένο» του εμπορικού πολέμου.
Πιέσεις και όρια αντίδρασης
Το Πεκίνο αναγνωρίζει ότι η στρατηγική αυτή δεν μπορεί να συνεχιστεί επ’ αόριστον χωρίς αντιδράσεις. Για τον λόγο αυτό έχει καλέσει τις άλλες χώρες να αποφύγουν την επιβολή νέων δασμών και εμπορικών φραγμών. Ωστόσο, τα αντίμετρα πληθαίνουν. Το Μεξικό ανακοίνωσε πρόσφατα δασμούς έως 50% σε προϊόντα από την Κίνα και άλλες ασιατικές χώρες, ενώ, σύμφωνα με διεθνή δημοσιεύματα, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν προειδοποίησε τον Σι Τζινπίνγκ ότι η ΕΕ θα εξετάσει την επιβολή δασμών αν δεν περιοριστεί το κινεζικό πλεόνασμα. Παρά ταύτα, η Κίνα διατηρεί ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί: την κυρίαρχη θέση της στην παραγωγή σπάνιων γαιών, κρίσιμων για τη βιομηχανία υψηλής τεχνολογίας, γεγονός που περιορίζει τα περιθώρια αντίδρασης τόσο της Ευρώπης όσο και των ΗΠΑ.
Το μήνυμα του ΔΝΤ
Στο ίδιο μήκος κύματος, η γενική διευθύντρια του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, προειδοποίησε πρόσφατα ότι μια οικονομία μεγέθους 19 τρισ. δολαρίων δεν μπορεί να στηρίζεται διαρκώς σε εμπορικά πλεονάσματα. Το μήνυμα ήταν σαφές: χωρίς στροφή στην τόνωση της εγχώριας ζήτησης, οι παγκόσμιες εμπορικές ανισορροπίες θα ενταθούν, αυξάνοντας τον κίνδυνο νέων συγκρούσεων.
Τελευταίες Ειδήσεις
- ΣΚΑΪ, πρώην σύντροφοι και… θανατική ποινή: Το τριπλό χτύπημα που εξόργισε τον Τσίπρα
- Η τρίτη δύναμη χωρίς κόμμα: Το παράδοξο των 27 που αλλάζουν το παιχνίδι
- Ο δρόμος Μητσοτάκη προς την κάλπη: Τραμπ, ΔΕΘ, Μάρμαρα, εκλογές
